« وزارت‌خانه هند » رسيد ، كه فردا كه پنج‌شنبه است ، 3 ساعت بعد از ظهر بروم « اسبرن » « 1 » ، به زيارت « عليا حضرت ملكه معظمه ، پادشاه « انگلستان » و قيصرهء هندوستان » - دامته ملكته « 2 » . لهذا شب ، بعد از شام ، خداحافظى كرده ، رفتم [ به ] منزل . پنج‌شنبه ، بيست و هشتم [ ذى قعدة الحرام 1304 ه . ق . ] صبح ، پس از صرف چاى ، راه افتادم . با كالسكه بخار 4 ساعت طول كشيد . هوا بسيار سرد بود . در ساعت معهود به « عمارت دولتى » رسيدم . غذا حاضر بود . پس از غذا ، اذن شرفيابى حاصل شد . در كمال ادب و استحقار پيش رفته ، رسم آداب و تكريم به‌جا آوردم . بعد « عليا حضرت ملكهء معظمه » « 3 » - دامته شوكتها - با دست مبارك گردن و سينهء خانه‌زاد دولت خواه خود را با « حمايل « 4 » آبى » و نشان منبيت « 5 » كماندراف اينديان امپير « 6 » مزّين فرمودند . اين بنده هم سر « مباهات » و « افتخار » به « گنبد دّوار » رسانيده ، دست مبارك « عليا حضرت » - معظم لها « 7 » - را بوسيده ، اجازت حاصل نمودم . شب را جمعى از « امرا » و « اعزّه » مهمان بودند . خيلى خوش گذشت . بعد از شام ، قدرى « پيانو » و « موزيك » زدند . از نصف شب گذشته بود كه مجلس برهم خورد . با همه خداحافظى كرده ، به اتاق خواب رفته ، خوابيدم . جمعه ، بيست و نهم ذى قعدة [ الحرام 1304 ه . ق . ] امروز در منزل ماندم براى نوشتن « خطوط » به « هندوستان » . تازه‌اى كه قابل باشد ،

--> ( 1 ) . اسبرن ( Osborne ) ، قصرى در ساحل جزيرهء وايت ( Wight ) در انگلستان كه ناصر الدين شاه قاجار هم آن را چنين وصف مىكند : « در اين جزيره ، پادشاه قصرى دارند كه با شوهرشان ساخته‌اند ، موسوم به اسبورن ( Osborne ) . از دور پيدا بود . على الظاهر خوب عمارتى مىنمود . روى تپه واقع و دورش جنگل و چمن بود . » « سفرنامه ناصر الدين شاه قاجار ، 98 ) ( 2 ) . پادشاهىاش مستدام باد . ( 3 ) . منظور « ملكه ويكتوريا » است . ( 4 ) . پارچهء ابريشمى دوال مانند پهن به رنگ سفيد يا سرخ يا سفيد و سرخ يا سبز يا آبى و جز آن ، به اعتبار درجات ، كه پادشاه به نوكرهاى خود در ازاى خدمات مىدهد و در روز سلام آن را زيب پيكر و لباس خود مىكنند . ( 5 ) . شايد مبنيت . ممكن است معادل Man - about ( مرد فعال ) باشد . ( 6 ) . مدال افتخار Commander of Indian Empire ، ( نشان عالى فرماندهى ارشد امپراتورى هند ) است ، كه توسط ملكه بريتانياى كبير و امپراتريس هند به اشخاص عالىمقام هندوستان يا صاحب‌منصبان انگليس در اين مستعمره اعطا مىگرديد . ( 7 ) . بزرگ داشته شده .