است . قصبهء « فيروزكوه » جائى است كه تا كسى « 1 » به ده نرسد ، پيدا نيست ؛ زيرا كه در ميان دو كوه واقع است . قلعهء قديم كه در دست راست قصبه حال است ، خراب است ، [ و ] بر بالاى آن كوه بلند مثل « آشيان عقاب » به نظر مىآيد . قريب به 200 قدم در نشيب « قلعه » راه در تنگى بر كنار رودخانه ، كه همان مقدار رودخانه زمين هموار است ، مىگذرد . در قصبهء « فيروزكوه » ، در خانهء « محمد حسن خان » منزل كرديم ؛ و آن خانه‌اى است در كنار آب ، بر جانب غربى قصبه . « محمد حسن خان » ، خود به خدمت مأمور بود و حضور نداشت . « ميرزا خداداد » گماشتهء او آمده و طريقهء « انسانيت » و « مهربانى » مرعى « 2 » داشت . آن شب را مانديم . فردا ، كه روز جمعه بود ، هم براى « تفرّج » كوه و قصبه و متنزّهات « 3 » توقف كرديم . [ روز پنجم ] صبح روز جمعه ، [ 21 ذى حجة الحرام 1251 ه . ق . ] بر كوهى كه قصبه بر دامن او واقع است و « قلعهء قديم » بر قلّهء او [ است ] ، رفتيم راهى در كمال « صعوبت » « 4 » و « دشوارى » كه احتمال عبور زياده از يك دو نفر نمىكند ، دارد . با اين‌كه « بلد راه دان » همراه داشتم ، به دشوارى و سختى به فراز برآمدم . زير آن كوه ، حجره‌اى است از سنگ تراشيده‌اند . امام‌زاده [ اى ] در آن‌جا مدفون است . در يك طرف آن « حجره » به زبان عربى ، چيزى منقوش در سنگ كرده‌اند ، كه من « خواندن » و « فهميدن » نتوانستم . ساكنان آن‌جا مذكور كردند كه اين مطلب [ را ] ثبت نموده‌اند كه پادشاهى در ايام

--> نيم‌رود و درده مشروب مىگردد . ارتفاع نسبى شهر 1980 متر از سطح درياست و سر راه تهران به سارى و كنار خط آهن گرمسار به پل سفيد واقع شده است . اين شهر در ناحيهء تاريخى طبرستان قرار دارد . تاريخ بناى آن معلوم نيست . در سدهء چهارم هجرى قمرى شهر مهم ناحيهء دماوند بود . ياقوت حموى كه در قرن 7 ه . ق . آن را به چشم ديده است مىگويد : فيروزكوه قلعه‌اى است نزديك دماوند . در دورهء خوارزمشاهيان و مغول از مواضع مستحكم بوده است . مغول‌ها در سال 605 ه . ش . / 654 ه . ق . آن را تصرف كردند ، بعدها به دست اسماعيليان افتاد و دوباره در سال 654 ه . ق . / 634 ه . ش . به اشغال هلاكو درآمد . اين شهر در دورهء ايلخانيان اقامتگاه تابستانى آنان بود . ( گيتاشناسى ايران ، 3 / 891 ) . شهر فيروزكوه در آبان‌ماه 1385 ه . ش . 4344 خانوار و 143 ، 17 نفر جمعيت داشته است . ( 1 ) . در اصل : كس ( 2 ) . مراعات شده . ( 3 ) . متنزهات , ( motanazzahat ) گردشگاهها . ( 4 ) . صعوبت , ( So'ubat ) مشكل گرديدن ، دشوارى ، سختى ، زحمت ، درماندگى .