خط و خال » و « فيل » و « كانگارو » - كه حيوانى است [ كه ] دو دست كوتاه و دو پاى بلند و دمى كلفت دارد - و « خرس سفيد » و « گاو ميش جنگلى » - كه بيرون مىگويند - و « طاوس سفيد » و « طوطى بنفش » و قريب [ به ] 100 نوع « بوزينه » ديده شد . پس از تماشاى بسيار ، برگشته ، [ به ] منزل آمدم . امروز صبح ، ميستر « فرون » را [ به ] « لندن » فرستادم از پيش رفته [ و ] منتظر من باشد . من هم فردا صبح ، ان شاء الله تعالى « لندن » كه مقصد اصلى و مرجع كلى است روانه خواهم شد . روز پنج‌شنبه سىام [ شوال 1304 ه . ق . ] صبح زود برخاسته ، پس از امور متداوله ، لباس پوشيده ، رفتم به كالسكهء بخار . بعد از سه چهار دقيقه ، حركت كردم تا مسافت زيادى ، طرفين راه « عمارت » و « باغات » ديده مىشد . شهر « برلن » ، بسيار بزرگ و آباد است . 12 ميل محيط شهر است . 500 خيابان عريض خوب ، 37 پل ، 58 محل [ و ] 000 ، 15 خانوار ، كه هر خانه كم‌وبيش 11 اتاق دارد . كارخانجات زياد ، از قبيل « چرخ بخارسازى » و « پارچه پنبه [ اى ] » و « ابريشم و نواربافى » و « چينىسازى » و « حجارى » و « ظروف طلا و نقره و برنج‌سازى » ، « آهنگرى » ، « كلاه‌دوزى » ، « حصيربافى » ، « گل‌هاى مصنوعىسازى » و غيره . مهمان‌خانه‌هاى مرغوب بسيار خوب دارد ، به خصوص اين مهمان‌خانه ، كه [ در آن ] منزل كرده بودم ، خيلى قابل و مقدّم بر ديگران است . كتابخانه بسيار بزرگى دارد ، حاوى 000 ، 700 جلد كتاب است . « انجيل كنتن برگ » ، كه اول انجيلى بود [ كه ] به صورت طبع درآمد ، در « كتابخانه برلن » است . تماثيل بسيار بزرگ صورت « فردريك » [ و ] « ويليام سيّم » و در صورت محبوبه‌شان « ملكه لويزا » « 1 » را از سنگ بسيار خوب حجارى كرده بودند . سر گذر و هر چهارراه ، باغچه‌اى است باصفا ؛ و اطراف آن ، تماثيل اشخاص معروف را نصب كرده‌اند . عصرها ، رايگان اطفال را در كالسكه‌هاى كوچك جاى داده ، در اين جاهاى مصفّا به گردش مىبرند . حوض‌هاى زياد با فواره‌هاى متعدد ، در اغلب معابر ديده شد .

--> ( 1 ) . ناصر الدين شاه قاجار ، در 15 ربيع الثانى 1290 ه . ق . مىگويد : « اسمش فردريك ( Fredric ) است . اسم زوجه‌اش لويز ( Louise ) . . . » ( سفرنامه ناصر الدين شاه ، 67 )