هارون وهومن ( گروهى از پژوهشگران )
473
سفرنامه هاى خطى فارسى ( فارسى )
لحاظ نخريدم . از وقتى كه الماسهاى تازه پيدا شدهاند ، از قيمت الماس « صد پانزده » « 1 » الى « صد بيست » « 2 » كاسته شده [ است ] . الماس قديم ، به همان قيمت ، « 3 » بلكه گرانتر است ، زيرا كه بسيار كم يافت مىشود . ساعت 10 [ صبح ] رفتم دكان « عكاسى » ، يك قطعه با لباس رسمى ، ايستاده ، يكى نشسته و يكى با لباس معمولى [ و ] با همراهان انداختم . خيلى خوب افتاد . عكاس وعده كرد يك ماه ديگر ، از هركدام ، چند قطعه بفرستد . قريب [ به ] 3 ساعت در دكان « عكاسى » مانديم . ساعت يك از ظهر گذشته ، به منزل آمده ، نهار خوردم . بعد از نهار ، « ميستر ارنستن » ، « 4 » معتمد مداخل و مخارج آمده [ بود ] . در باب وضع اخذ « ماليات » و تقسيم آن ، و ثروت اهل ملك و غيره صحبت شد . وضعى كه به هيچوجه به نظر من پسنديده نيفتاد اين است كه حسب القانون ملك ادارات داخله ، هريك از ديگرى مجزا و سواست ، براى هر ادارهاى ، مبلغى معين است . گاهى اتفاق مىافتد به واسطهء بعضى سوانح داخله ، يك اداره « فاضل » « 5 » مىآورد و ديگرى « باقى » . آن وقت « فاضل » اين اداره را به مصرف ادارهء « باقى » ديگر نمىآورند . اين نوع دخل و خرج ، « موازنه » را كه يكى از ضروريات حكومت است ، خراب مىكند . اين خرابى ، خودش در دست و پاى اجزا پيچيده شده ، اين وضع سقيمى « 6 » كه « مصر » در اين زمان دارد ، تا جايى كه عقل من مىرسد ، مىدانم به پايهء عدل و ميزان نمىآيد . انصافا مأموريت انگليسى « 7 » هاى معروف به رياست ادارات مختلفه بهنظر مىآيد خيلى مستحسن و پسنديده است ، زيرا كه اين ملك ، به كلى بىنظم و درهم [ و ] برهم بود . از آمدن « انگليس » به « مصر » انتفاع كلى حاصل شده [ است ] . حال ادارات مختلفه به سركشى عمّال و كارگزاران « 8 » بسيار قابل « انگليس » ، در كمال نظم و نسق از پيش مىرود . خدمات عمدهء « سر اولين برينگ » ، در امر مداخل و مخارج « هندوستان » ، به قدرى مستحسن بود ، كه سايهافكن هر ملكى شد .
--> ( 1 ) . منظور : صدى پانزده ، 15 % . ( 2 ) . منظور : صدى بيست ، 20 % . ( 3 ) . در اصل : قيمة ( 4 ) . Orunston ( در حاشيه كتاب ) . ( 5 ) . زايد ، فزونى ، مازاد . ( 6 ) . نادرست ، ناقص ، معيوب . ( 7 ) . در اصل : انگليس ( 8 ) . در اصل : كارگذاران