هارون وهومن ( گروهى از پژوهشگران )
431
سفرنامه هاى خطى فارسى ( فارسى )
« صدارت » و « وزارت » به تناوب ، بين اين دو خاندان در گردش بوده است . حتى بنيانگذار سلسلهء آصفجاهى ، يعنى « نظام على خان نظام الملك » ، پس از پيروزى بر ارتش فرانسه - به كمك ارتش بريتانياى كبير - در زمان عقد قرار داد و پيمان مودت با نمايندگان اين كشور در هند ، متعهد مىگردد « سيد ابو القاسم شوشترى ( مير عالم ) » فرزند سيد رضى را - كه در سال 1735 م . با برادرش سيد حسن به هند مهاجرت كرده بود - به « نخستوزيرى » منصوب نمايد . جالب اينكه در جنگ « انگليسىها » با « تيپوسلطان » ، حكومت « حيدرآباد دكن » به يارى ارتش بريتانياى كبير شتافت و خود نخستوزير ، يعنى « مير عالم شوشترى » بهعنوان سپهسالار قواى اعزامى « حيدرآباد » ، در شكست اين پادشاه مسلمان و شيعى نقش مؤثرى را ايفا نمود . به خاطر اين خوشخدمتى ، نخستوزير بهعنوان رابط ميان « فرماندار كل انگليس در هند » و حكومت « حيدرآباد دكن » برگزيده شد . در زمان درگيرى انگليسىها در جبهههاى مختلف افغانستان ( با ايران بر سر هرات ) و كريمه ( با روسها ) و شورش داخلى هند ، « مير تراب على خان مختار الملك » با آنكه « نواب مير تهنيت خان افضل الدوله » مىخواست به يارى هنديان بشتابد ، او را از اين همراهى بازداشت و با اعلام بيطرفى - عملا به نفع اشغالگران انگليسى - موجب پيروزى اروپاييان را فراهم نمود . در اين سفرنامه ، به چند مورد برجسته از اين موضوع برمىخوريم : 1 . حمايت از سياست خارجى و حتى قوانين بريتانياى كبير ، و مخالفت با زمزمههاى استقلالطلبى در « هند » و « مصر » ، و تحسين اقدامات گذشته دولت « بريتانياى كبير » ( مثلا در كمك به آزادى استانبول ) و سياست منطقهاى اين كشور در مواجهه با « روس » و « فرانسه » و « عثمانى » ، و دفاع از نوع سيستم اداره كشور و اخذ ماليات و تسامح مذهبى و ديگر مسائل حقوقى و فرهنگى . 2 . استقبال كمنظير انگليسىها از نخستوزير سابق . در همهء شهرها و كشورها ، سفير يا كاردار يا وابستگان انگليس ، تمام و كمال در خدمت وى بودند و در هتل درجه يك و ممتاز آن كشور ( و حتى گاهى هتل انگليس ) ، و به بهترين شكل ممكن از او پذيرائى مىشد ؛ سفراى انگليس ، برنامهء ملاقاتهاى رسمى وى را تنظيم مىكردند و در اين ملاقاتها ، خود نيز در ركاب او بودند ؛ ديدار وى با پادشاهان و نخست