هارون وهومن ( گروهى از پژوهشگران )
413
سفرنامه هاى خطى فارسى ( فارسى )
گرچه نام خانوادگى اين خانوادهء مسلمان هندى ، در اصل « اويسى بيجاپورى حيدرآبادى » است ، اما تبار آنان از طريق پدربزرگ مادرىشان به ايرانيان ، يعنى « مير عالم شوشترى خوزستانى » مىرسد . علت لقب « مير » در ابتداى نام آنان ، به خاطر اين است كه مادربزرگ آنان « سيده » است ؛ و هنوز هم اين رسم وجود دارد كه سادات از نسل دختر را « مير » مىگويند . نواب مير تراب على خان ( پدر ) پدر بزرگوار و دانشمند او ، « نواب مير تراب على خان » شجاع الدوله سرسالار جنگ « مختار الملك » ، پسر « شمس الدين » ، پسر « محمد باقر » اويسى بيچاپورى حيدرآبادى است ، كه در سال 1246 ه . ق . در « حيدرآباد » به دنيا آمد . وى نوادهء دخترى « سيد ابو القاسم مير عالم شوشترى » ( درگذشت : 1223 ه . ق . ) بود ، كه نزد عمويش « سراج الملك » ( نخستوزير آصفجاه چهارم ، ناصر الدوله مير فرخنده على خان ، پرورش يافت . « 1 » اين دولتمرد ادب دوست شبهقاره هند ، پس از مرگ عموى خود در سال 1269 ه . ق . ، به مقام « نخستوزيرى » رسيد و اين منصب را تا زمان مرگش ، يعنى در دورهء آصفجاه پنجم « افضل الدوله محبوب على خان » ( 1273 - 1285 ه . ق . ) و آصفجاه ششم « محبوب على خان دوم » ( 1285 - 1329 ه . ق . ) حفظ كرد . در دورهء وزارت او اصلاحاتى در كشور نظام « حيدرآباد » انجام گرفت ، كه مىتوان به اين موارد اشاره كرد : 1 . ايجاد « خزانهء مركزى دولت » و پرداخت ماهانه و مرتب حقوق كاركنان دولت ، كه تا آن زمان نامرتب پرداخت مىشد . 2 . تأسيس « ادارهء پست » . 3 . مساحى زمينهاى كشاورزى و تنظيم پرداخت « ماليات » از سوى كشاورزان . 4 . اصلاح و تنظيم امور قضايى كشور و « دادگاهها » . 5 . ترجمهء كتابهاى قوانين انگليس به اردو . 6 . تقسيم كشور به 4 بخش ( مانند عصر انوشيروان ساسانى در ايران ) و انتصاب چهار استاندار لايق و با كياست و كفايت از سوى دولت مركزى به نام « صوبهدار » ، و تعيين تقسيمات كشورى « صوبه » ( استان ) ، « تعلقه » و « تحصيلدار » ( در حدود
--> ( 1 ) . Encyclopaedia of Islam , 3 / 322 , 8 / 924 - 925 .