هارون وهومن ( گروهى از پژوهشگران )

414

سفرنامه هاى خطى فارسى ( فارسى )

فرماندارى يك شهرستان ) . 7 . اصلاح ساختار مديريتى كشور و انتصاب 4 وزير اصلى ( معين المهام ) ، كه زير نظر « نخست‌وزير » يا « صدر المهام » فعاليت مىكردند . 8 . ايجاد قطار از « گلبرگه » تا « حيدرآباد » ( پايتخت ) ؛ كه مسافران به جاى 3 روز سفر ، اين مسير را در 9 ساعت مىپيمودند . 9 . عنايت خاص به توسعه و گسترش فرهنگ و ادب ايرانى و دعوت از انديشمندان و نويسندگان ، شاعران و هنرمندان ايران زمين براى حضور در اين كشور مسلمان‌نشين . وى گرچه ، همانند پدران خود ، « هوادار انگليسىها بود » و با آنها صميمانه همكارى مىكرد ، و در سفرى كه در سال 1289 ه . ق . به « بمبئى » كرد ، از فرماندار كل انگليس « خطاب » و « لقب » گرفت ، با اين وجود ، مىكوشيد تا بخش‌هايى مانند « برار » را كه انگليسىها از كشور « حيدرآباد » جدا ساخته بودند ، بازستاند . بدين منظور ، حتى در سال 1293 ه . ق . سفرى به « انگليس » كرد ؛ اما انگليسىها به رغم استقبال باشكوهى كه از او كردند ، حاضر به پس دادن « برار » نشدند . گفتنى است كه در دورهء خردسالى آصف‌جاه ششم ، « مختار الملك » و يكى از وزرا به نام « امير كبير شمس الامرا » و نمايندهء مقيم انگليس در « حيدرآباد » ، به‌عنوان « نيابت سلطنت » عمل مىكردند ، ولى سررشتهء كارها در دست « مختار الملك » بود . « مختار الملك » را به امانت ، استغناى طبع ، خونسردى ، سخاوت ، دليرى و شجاعت ، پاىبندى به احكام شرع ، حسن اخلاق و دادگرى ستوده‌اند . وى كه تبارش به طريقى به « ايرانيان » مىرسيد ، به ايرانيان توجه فراوان مىورزيد و شاعران و اديبان فارسىگو را مىنواخت . در « حديقهء مختاريه » ، كه نسخه‌اى از آن در « كتابخانهء سالار جنگ حيدرآباد » ( به شمارهء 2118 فهرست ) نگهدارى مىشود ، آثارى از 137 شاعر - بيشتر به فارسى - در ستايش « مختار الملك » آمده است ؛ سرايندگانى چون : 1 . تقى حسين رفعت 2 . محمد على شيداى شيرازى 3 . محمد حسين خان موسوى افسر شيرازى 4 . محمد باقر مازندرانى 5 . بلبل كوچك خراسانى 6 . ضامن على ضامن سبزوارى 7 . غلام رضا جوزاى شوشترى 8 . محمد صادق جلوهء كرمانى 9 . سيد محمود حريف اصفهانى 10 . شيفتهء اكبرآبادى 11 . ماتاپرشادرسا .