هارون وهومن ( گروهى از پژوهشگران )

346

سفرنامه هاى خطى فارسى ( فارسى )

در همه‌جا تند رانده ، در منزل « آغ‌استفا » [ در ] وقت غروب ، منزل شد . در اين جاها ، زمين تازه‌تازه سبز مىشد . برف لكه‌لكه در دامنه و شعب تلال و جبال پيدا بود ، ولى باز وجود آتش محتاج اليه بود . « آغ‌استفا » انتهاى خاك « تفليس » و اوّل خاك « گنجه » است . راه « قره‌باغ » از اين منزل ، از راه « ايروان » جدا مىشود . بيست و يكم شهر ربيع الثانى 1297 [ ه . ق . ] امروز ، از راه معمولى « ايروان » جدا شده ، از نزديكى آبادى « آغ‌استفا » رو به مشرق ، جادهء « قراباغ » را پيش گرفته ، راه « قره‌باغ » مثل « ايروان » شوسه و سنگ ريخته نيست ، ولى مسطح و در بعض جاها به رودخان [ ه ] ها پل بسته‌اند ، اما قراول‌خانه به قرار راه « ايروان » در بين راه دارد . خاك اين بلوك ، كه محال « شمس الدين » است ، نرم و بىسنگ و حاصلخيز است . در زمستان از اين راه كثرت برف و بهار از كثرت گل حركت ممكن نيست . تعمير خرابى راه به عهدهء ساكنين دهات اطراف است . اولين آبادى كه در خاك « گنجه » واقع شده ، قريه‌اى است مسمّى به « داغ‌كيمى » . آب زيادى از وسط ده مىگذرد . بازار مختصرى كه رفع احتياج اهالى اين بلوك را نمايد ، دارد . اغلب كسبهء اين‌جا از اهل « مرند » بود [ ند ] ، كه به كسب شغل مزدورى مشغول بودند . دويّم دهى كه در سر راه واقع است ، قريه « حسن سوئى » است ، كه چاپارخانه دارد . از « آغ‌استفا » تا اين ده 14 اورس است . به مسافت 6 « ورس » از « حسن سوئى » ، گردنه‌اى است كه « آق‌داغلار » گويند . در شعبات كوه « دليجان » است كه در اين موضع ارتفاع آن از 100 ذرع بيشتر نيست . راهش هموار و ملايم است . در ازمنهء سابقه ، اين‌جا مكمن « قطاع الطريق » اين بلوك بود ؛ به‌طورى كه عبور و مرور از اين‌جا خيلى خطر داشت ، ولى حالا امنيت در سرحد كمال است . بعد از گذشتن از اين « گدوك » ، حوالى غروب از رودخانهء « طاوس » ، كه از جنوب به شمال جارى است ، گذشته ؛ به كوه « دليجان » در دست راست [ و ] به فاصلهء كمى واقع و نمايان است .