در وسط شهر ، تلّى است بزرگ نزديك به « مروه » ، كه او را « معلّا » نامند . خانهء « سيد ابو الفضل مطوّف » در بالاى اين تل اتفاق افتاده [ است ] . مجموع معمورهء شهر ، منقسم به 16 محله است . اسامى آنها از اين قرار است : [ 1 ] جرول [ 2 ] هازتى البالى [ 3 ] شبيكه [ 4 ] مسفله [ 5 ] عجياد « 1 » [ 6 ] فشاشيه [ 7 ] سوق اللّيل [ 8 ] غزّا [ 9 ] نقا [ 10 ] شعيب بنى عامر [ 11 ] سليمانيّه [ 12 ] معابده [ 13 ] قراره [ 14 ] شاميه [ 15 ] صفا [ 16 ] اجياد « 2 » . عمارات « مكه » ، همه از سنگ و تخته است . تا 6 مرتبه « 3 » روى هم درست كرده‌اند . از جمله عمارات معتبرهء پرقيمت و عالى ، خان [ ه ] هاى شرفاى « مكه » است ؛ على الخصوص خانهء « شريف حسين » كه با شكوه‌تر از خانهء ساير شرفا است . مابقى خان [ ه ] ها ، آن‌قدر وسعت ندارد . در موسم « حج » ، اهالى « مكه » برحسب معمول ، خان [ ه ] هاى خود را به حجّاج كرايه مىدهند . به تقرير خودشان ، اگر كسى مضايقه كرده ، در صورت لزوم خان [ ه ] اش را به حجاج كرايه ندهد ، در آن سال ديده شده ، كه خيلى متضرّر شده [ است ] . باوجوداين ، در مدّت يك ماه ، اطاق را معادل قيمت آن به حاجى كرايه مىدهند . از آن جمله ، كرايهء خانه [ اى ] كه جناب « آقا » تشريف‌فرما شده بودند ، به 80 تومان پول ايرانى شد . پس از اين قرار ، منافع كلى از اين فقره عايد آنها مىشود . در « مكه » از اهالى « خارجه » ، كسى كه توطّن نمايد ، خيلى كم است . در موسم « حج » ، اغلب دكان‌دارها از حجّاج مىشود ، كه متاع ولايات خود را در اين چند روز به فروش رسانيده ، بعد از اتمام اعمال حج ، باز به اوطان خود مراجعت مىكنند . در ساير اوقات ، نمىماند مگر اهالى خود ، كه تقريبا 000 ، 50 نفر ساكن اين شهرند . اهل شهر ، غير از زبان « عربى » ، كه با كمال « فصاحت » و « بلاغت » متكلّم هستند ، از كثرت مراوده و مخالطهء حجاج هر بلد ، چندين زبان‌هاى مختلفه را نيز مىدانند .

--> ( 1 ) . به آن اجياد هم مىگويند ، ظاهرا اجياد كبير است . ( 2 ) . احتمالا محله اجياد صغير است . ( 3 ) . طبقه .