از شدت حرارت آفتاب ، ساكنين اين ديار سيه‌چهره‌اند . « جدّه » راسته بازار و كاروانسراهاى متعدّد دارد . در موسم حج جمعيت شهر زياد مىشود ، يعنى اهل بازارش پر از حجّاج شده ، هركس متاع ولايت خود را آورده ، به فروش مىرساند . در اين موقع ، از هر قبيل ملزومات يافت مىشود ، بلكه ارزان‌تر هم دادوستد مىشود . شال « كشمير » و « خراسان » و مال التجارهء « فرنگستان » و ترشيات « شيراز » و برنج اعلى به قيمت مناسب ديده شد . متاع خود « جدّه » تسبيح يسر است . قونسول 4 دولت در اين‌جا مقيم است : [ 1 ] ايران [ 2 ] فرانسه [ 3 ] انگليس [ 4 ] هلاند . « 1 » از اهل « ايران » قريب به 30 نفر در اين شهر سكنى دارند . اكثر اهالى اين‌جا « اعراب » و قليلى از « عثمانى » است . خان [ ه ] هاى « جدّه » همه از گل و سنگ است . چند طبقه روى هم درست كرده‌اند ، شبيه به « عمارت فرنگيان » است ، ولى كوچ [ ه ] ها همچنان در حالت سابق مانده است . در وسط هر محوطه حوضى درست كرده‌اند . آب باران از پشت بام‌ها ريخته ، در آن حوض‌ها جمع مىشود ، كه آب شيرين اين‌جا منحصر به همين حوض‌ها و بعضى بركه‌هايى است كه در خارج [ از ] شهر درست كرده ، در موسم « حج » به شهر آورده ، مىفروشند . در 6 فرسخى شهر ، چشمه آب شيرينى هست . اگر آن آب را به شهر بياورند ، موجب آسايش عامهء ناس خواهد شد . جناب « ناشد پاشا » به اهل شهر امر كرده بود [ كه ] شبها ، صاحب هر خانه « فانوسى » در محاذى عمارت خود روشن نمايد ؛ كه بدين واسطه جميع كوچ [ ه ] ها روشن باشد . به همين‌طورها ، شبها كوچ [ ه ] ها روشن بود . حصار قلعهء اين بندر ، آن‌قدر مستحكم نيست . استحكامات آن از طرف خشكى ، منحصر به قلعه‌اى است بىخندق . اين قلعه 5 دروازه دارد : [ 1 ] باب مكه [ 2 ] باب مدينه [ 3 ] باب شريف [ 4 ] باب مغربى [ 5 ] باب گمرك .

--> ( 1 ) . هلند .