مىكند . و علاوه بر اينها ، « كشتى بادبانى » و « قايق » آن قدر است كه حدّ و حصر ندارد . دورهء شهر از طرف خشكى ، محصور به « قلاع » و چند « طابي [ ه ] ها » است ، كه 4 « طابيه » الان از آنها آباد و معمور است . از قرار در سالنامهء 1296 [ ه . ق . ] نوشته شده بود ، ساكن بومى « اسلامبول » 000 ، 800 نفر از تبعهء داخله و 000 ، 700 نفر خارجه است ، كه 3 كرور اهالى شهر ، مركب از « روم » و « گرك » « 1 » و « يهودى » و « ارمنى » و چندين مذاهب مختلفه است . از جمله ابنيه عاليه ، 16 سراى سلطانى و 10 باب جامع بزرگ سلاطين قديم و 639 مساجد متفرقه ، 104 مدرسه و كتابخانه و 4 مكتب صبيان « 2 » دولتى و 5 تكيه و 104 كليسا و 110 محكمه و 270 قراول خانه ، 63 انبار ديوانى و 77 كارخانه و 13 جبّه خانه و ريخته‌گرخانه ، 123 « 3 » كار قديم ( بودرم ) و 245 خان ، يعنى كاروانسرا و 1076 چشمه و 170 ايازمه و 49 معبر وسيع و 155 حمام و 115 متوضاء « 4 » و شادروان و 22 ساعت خانه و 6 مسافرخانه و 1 تياترخانه تركى و 160 قهوه‌خانه و 28 مطبعه‌خانه و 55 محكمهء رسمى و 60 محكمهء شرعى و چند قرائت‌خانه موجود است . از جمله آثار عتيقه كه در درعليّه موجود است ، يكى سنگ مرتفعى است مشهور به « چنبر لوطاش » ، كه در جادهء بزرگ « ديوانى » واقع است ، كه در تاريخ 330 ميلادى ، بانى ثانى « اسلامبول » در ايام بت‌پرستى قسطنطنيه ، از مضافات « آناتولى » ، از بلوك « فريگيا » « 5 » كه الآن در بلدهء « هرابوس » مشهور به « قلعهء پنبه » است ، نقل نموده ، منقوش به خطوط قديمه است . و ديگر در قرب « جامع سلطان بايزيد » ، مشهور به « تكيلى طاش » است ، كه در تاريخ 372 ميلادى ، « يوليانوس » ، قيصر « روم » از « مصر » نقل نموده [ و ] در اين‌جا برپا نمود . و در جوار همين سنگ يكپارچه ، سنگ عمودى است كه در تاريخ 330 ميلادى

--> ( 1 ) . يونانى ( Greek ) . ( 2 ) . كودكان . ( 3 ) . در اصل : صد و بيست سه ( 4 ) . وضوخانه . ( 5 ) . فريگيا ( Ferigiya ) كه در فرانسوى Phrygie و در انگليس Phrygia نوشته مىشود ، كشورى بود در قديم در مركز آسياى صغير كه توسط لودىها اشغال شده و از آن پس به ترتيب در تصرف ايرانيان ، مقدونىها و رومىها درآمدند .