حوالى صبح ، در مقابل اسكلهء « گراسين » « 1 » مدت 4 ساعت لنگر انداخت و بعضى را داخل كرده ، به راه افتاد . اهالى اين‌جا از ميو [ ه ] هاى گوناگون به « واپور » آورده ، مىفروختند . حوالى غروب ، كشتى به محاذى اسكلهء « صامسوم » « 2 » رسيد حقير ، تنها از همراهان جدا شده ، به جهت تماشاى شهر بيرون رفتم . وضع اسكلهء صامسوم شهر « صامسوم » از مضافات « طربزون » ، و يكى از بنادر معتبرهء « آناتولى » است . در محل وسيع ، در صفهء كوه « قراصامسوم » واقع شده ؛ عرض شمالى اين نقطه 41 درجه و 21 دقيقه و طولش از گرىنيج 36 درجه [ و ] 20 دقيقه است . شهر از مسافت بعيده نمايان است . 2 سنگر معتبره در دو سمت شهر موجود است و جمع قليلى از عسكر مشغول حراست‌اند . در جميع شهر 45 نفر عسكر است . كوچه‌هاى راست سنگ‌فرش زياد دارد و به طرز خاك « روسيّه » در اين‌جا [ هم ] احمال و اثقال را در عرّاد [ ه ] ها نقل مىنمايند . 7 جامع بزرگ و 4 مدرسهء دولتى و 12 حكيم‌خانه دارد . در سر كوچ [ ه ] ها چند جا « مكتب‌خانه » بنا كرده‌اند . دو مكتب را « رشيديّه » مىنامند . همين‌كه اطفال متعلمين از اين مدارس رشد و قوّه پيدا كردند ، آنها را به مدارس « اسلامبول » مىبرند و دولت عليّه در خصوص تربيت اطفال جميع بلاد ممالك خود اهتمام زياد را دارد . « وكيل قونسول » 6 دولت در اين شهر مقيم است : [ 1 ] ايران [ 2 ] روس [ 3 ] فرانسه [ 4 ] يونان [ 5 ] انگليس [ 6 ] نمسه . « وكيل قونسول » دولت عليّه « ايران » در اين‌جا عالىجاه « محمد ابراهيم بيك » پسر

--> ( 1 ) . گيرسون ( Gireson ) بندرى است زيبا در كنار دريا و مركز استانى به همين نام كه 144 كيلومتر با ترابزون فاصله دارد بناى اين شهر را به 3000 سال پيش توسط ( Jason ) يا ( Argonauts ) نسبت مىدهند . در سال 2000 م . 78000 نفر جمعيت داشته است . ( 2 ) . صامسون ( Samsun ) بندرى است در كنار خليج صامسون در 213 كيلومترى گيرسون ، كه يونانيان در سال 562 ق . م . آن را پديد آورده و آميسوس Amisus ) يا ( Amisos ناميدند . در سال 2000 م . 180 ، 363 نفر جمعيت داشته است .