عرض « باتوم » 41 درجه و 40 دقيقه [ و ] طولش از گرىنيج 41 درجه [ و ] 27 « 1 » دقيقه است . يك روز بعد از ورود [ به ] « باتوم » ، واپور تجارتى متعلق به دولت « روس » به صوب « 2 » « اسلامبول » حركت مىكرد . « آقا ميرزا على » از حركت مانع شد ، كه بايد چندى صبر كرد تا كشتى تجارتى « نمسه » « 3 » برسد ، به اتفاق آن عزيمت شود . چهار روز ناچار با هواى مختلف « درياكنار » سازش نموده ، به سر برديم . آب و هواى « پوتى » با مزاج واردين سازگار نيست . شب‌ها رطوبت بىحدّ فرا مىگيرد و روزها هوا گاهى سرد و گاهى گرم است . مختصرى از وضع شهر باتوم شهر « باتوم » يكى از اسكل [ ه ] هاى معتبر ، تا چندى قبل در تصرّف دولت « عثمانى » بود ، و بعد از محاربهء آخرى در جزو مصالحه به تصرف دولت « روس » درآمده ، اكنون از متملّكات « روسيّه » است . سنگرها و باستيان « 4 » هايى كه در اين جنگ ساخته شده بود ، در همان استحكام باقى است . آبادى شهر ، بعد از تصرف « روسيّه » ، كمال تفوّق برآبادى سابق دارد . از سمت غربى شهر دولت « روس » بناى عمارات تازه گذاشته و كوچ [ ه ] هاى جديد طرح‌اندازى كرده ، خان [ ه ] هاى رفيع و باغچ [ ه ] هاى وسيع ، با كمال سليقه بنا كرده است ؛ كه اگر مدّتى برآيد ، شهرى نيك زيبا و بندرى فرح‌افزا خواهد شد . در سمت شرقى شهر ، عمارات اهالى « عثمانيّه » و « ترك » واقع است ، ولى از اين جنگ به بعد ، از آبادى افتاده [ و ] رو به انهدام است ، زيرا در ضمن مصالحه قرار داده‌اند كه ساكنين در توطن و ارتحال ، تا 3 سال با ميل خود ، تبعيّت يكى از دولتين را اختيار نمايند ، مختار باشند . از اين جهت ، اكثر متوطنين شهر كوچيده و مسكن و مقام ايشان خراب و باير مانده [ است ] .

--> ( 1 ) . در اصل : بيست هفت ( 2 ) . آهنگ ، قصد ، حرف ، سمت . ( 3 ) . اتريش . ( 4 ) . باستيان ( Bastion ) ، واژه‌اى فرانسوى به معنى استحكام برآمدهء برج‌مانندى كه در قلعه مىسازند .