صورت ظاهره چنان معلوم مىشود از مسجدهائى بوده است كه در حين استيلاى « اعراب » در « عجم » بنا شده است . شهر به همان وضع قديم باقى است . تفاوت جزئى در عمارات جديده و اسواق « 1 » تازه پيدا است . در اطراف شهر باغات و قنوات زياد است . باغى كه در وسط شهر احداث شده ، به اسم « ملت » « 2 » موسوم و متعلق به « دولت » است . خيلى جاى باصفائى است . در « صباح » و « مسا » « 3 » محل تفنّن و تفرج اهالى آنجا است . خيابان‌هاى عجيب و گل‌هاى غريب با درختان جنگلى طرّاحى شده است . در اين‌جا هم براى تماشاگاه اعيان ، چنان‌كه در ساير ولايات « روسيّه » رسم است ، در جائى لوازمات تعيّش را فراهم آورده ، و آنجا را « گلوب » « 4 » ناميده ، روزهاى يك‌شنبه « نجبا » و « صاحب‌منصبان » شهر [ در ] آنجا جمع شده ، تعيّش مىكنند . مسجد بزرگ معمورى را اين شهر داراست ، كه در اوقات معيّنه به « نماز جماعت » جمع شده و « واعظ » وعظ مىنمايد . مسلمانان اين‌جا در حفظ جزئيات شريعت غرّا « 5 » و ملاحظهء اركان دينيّه خصوصا در امر « روزه » كمال مواظبت را دارند . غير از « علماء » و « فضلاء » مخصوصا يك نفر « قاضى » از جانب جناب « آخوند ملا احمد شيخ الاسلام » ، رئيس كلّ قضّات ولايت « قفقاز » دارند . عدهء ساكنين تقريبا 000 ، 12 نفوس ، مركب از « ارمنى » و « مسلمان » است . خانوارش نزديك به 2000 مىشود . سه كليسا دارد . دو باب از آنها متعلق به جماعت « ارامنه » و ديگرى مال « روس‌ها » است . كليسائى كه تازه تمام شده بود ، ذكر كردند [ كه ] 000 ، 30 « منات » « 6 » مصارف آن شده [ است ] . تنها يك مدرسهء دولتى دارد . 250 نفر متعلم مشغول به تحصيل زبان [ هاى ] « روسى » و « ارمنى » و « فارسى » هستند . گفتند : از امسال قرار شده زبان « فرانسه » را

--> ( 1 ) . جمع سوق ، به معنى بازارها . ( 2 ) . پارك ملت يا باغ ملى . ( 3 ) . شبانگاه ، شب ، غروب . ( 4 ) . كلوب , ( Club ) باشگاه ، انجمن ، جشن‌گاه . ( 5 ) . دين اسلام . ( 6 ) . در اصل : مناط ، سكه نقره روس كه معادل 100 كوپك بود