شب ، تردد موقوف است . آب رودخانه « شيرين » و « گوارا » است ، امّا قدرى گل‌آلود است . جهتش اين است كه رودخانه كوچكى از طرف « خوى » با رودخانهء « قطور » « 1 » داخل آب اين رود شده ، متغيّر مىنمايد . آب شاهرودى كه به اين بزرگى شيرين باشد ، خيلى كم است . در وقت بهار طغيان كرده ، در اواسط تابستان نقصان مىنمايد ، [ به ] خصوص امسال به طورى آب رود كم شده ، كه پياده تردد مىكرد . اوايل اين رود از اراضى « ارض روم » از مغرب به مشرق ممتد و مجرى و به « بحر خزر » متصل مىشود . در كتب « تواريخ » ، عظمت و قدمت اين رود مبسوط است . اكنون جاى بسط اين مقال نيست . روز چهارشنبه ، غرّه رمضان المبارك 96 [ 12 ه . ق . ] حوالى غروب روز سه‌شنبه از رود گذشته ، به‌طور رسمى مأمورين « سرحد » ، جناب « آقا » را پذيرايى كردند . منزل در يكى از سالن‌هاى مهمان‌خانه جديد البناء دولتى شد . رئيس سرحد « جلفه » ، قنيازى « 2 » از جانب دولت « روسيّه » مأمور به خدمت اين‌جا است ، اين روزها ناخوش بود [ و ] قوهء حركت را نداشت ، ولى ساير اجزاء لازمه احترام را به عمل آوردند . بعد از استراحت زمان قليلى ، به ملاحظهء گرمى هوا و كمى آب در بين راه تا شهر « نخجوان » ، نصف شب حركت شد . ميزان درجهء حرارت گرما در ترمومتر سانت [ ي ] گراد 26 درجه بود . دولت « روس » اولين اهتمامى كه دارد ، در باب استراحت مسافرين است ، در خاك خود ، خصوصا در تسهيل حركت و تسطيح طرق با ملزومات آن در همهء راهها اسباب آسودگى را فراهم آورده ، در اغلب راه « قفقازيه » راهها را شوسه و مسطح

--> ( 1 ) . قطور چاى ( Qutur cay ) از كوههاى تركيه سرچشمه گرفته و از جلو روستاى « رازى » به خاك ايران داخل شده ، پس از الحاق به رودخانه محلى كوچك به طرف شهرستان خوى جارى مىشود و در راه از شهرهاى قطور ، خوى ، ايواوغلى گذشته و به رود ارس مىريزد . اين رود تركيه به جمهورى آذربايجان متصل مىكند . ( 2 ) . قنياز يا كنياز ، بالاترين عنوان اشرافى و فئودالى روس در عصر تزارها محسوب مىشد .