محمد حسين بن مهدى فراهانى

88

سفرنامه ميرزا محمد حسين فراهانى ( فارسى )

تفصيلش در مراجعت ذكر خواهد شد ، اما هرچه خارج از ممالك او مىشود اعم از متاع مملكت خودش يا متاع مملكت خارجه ، هيچ گمرك نمىگيرند و اين براى آنست كه متاعى از خارج داخل مملكت او نشود و متاع مملكت خودش را به واسطهء بىگمركى زياد بخرند و به خارج ببرند . و اين بندر گمركخانهء معتبرى دارد و غالب عبور و مرور رعيت دولت عليهء ايران از قبيل حجاج و روندگان به اسلامبول و مصر ، از اين بندر است . و اشخاصى كه در بادكوبه پول قران ايرانى خود را با منات و امپريال معاوضه كرده‌اند اينجا آن منات‌ها را با ليرهء عثمانى عوض مىكنند و غبطهء شخص در عوض كردن است . پول رايج دولت روسيه در اين مقام پول معمول رواج مملكت روسيه را بايد نگاشت . پول سياهى دارند موسوم به كپيك و اين را چند رقم سكه زده‌اند : دو كپيك و سه كپيك و پنج كپيك ، كه پنج كپيك آن يك شاهى منات است . و پول سفيدشان موسوم به چتور كه از پنج كپيك كه يك شاهى منات باشد سكه زده‌اند الى يك منات ، كه ده كپيك آن دو شاهى منات مىشود ، و پانزده كپيكش سه شاهى منات ، و بيست كپيك يك عباسى منات است . كه اين چتور معروف كه به ايران مىآورند يك عباسى منات است ، كه پنج دانه از اين چتور يك منات است ، و پنج شاهى و شش شاهى الى ده شاهى و پانزده شاهى منات هم سكهء نقره دارد . و منات نقره هم سكه زده‌اند . قيمت منات نقره هم به تفاوت وقت است ، اغلب قيمتش يك صد و چهل كپيك است . و قيمت منات كاغذى يك صد كپيك است . و منات نقره بسيار كم است همان اسمى است ، اما پولهاى سفيد كه كمتر از منات است فراوان است ولى بيشترشان مس و ورشو است [ و ] بارش بيشتر از نقره‌اش است . بيشتر پولى كه معمول و رواج است همان منات كاغذى است كه از يك منات دارد الى هزار منات ، و مناتها به اختلاف رنگ كاغذ و نوشتن اعداد فرق دارد . و در اين صفحات يك تومان پول ايران از سه منات و يك عباسى منات هست الى چهار منات كه قيمت هر منات به تفاوت وقت از سه قران ايرانى هست الى سه قران [ و ] نيم . و پول زردشان امپريال است كه قيمتش به اختلاف از هشت منات كاغذى هست الى هشت منات و نيم كه بيست و چهار قران الى بيست و پنج قران و نيم ايرانى باشد . و يك پولشان را هم دوكا ناميده‌اند كه او هم قيمتش اغلب سه منات كاغذى است .