نظر معتمد الدوله فرهاد ميرزا و نواب و الا حاجى معتمد الدوله در سفرنامهء خود از روى كتاب ارلوف اسكى حاكم ايالت تفليس ، اين‌طور ضبط كرده‌اند كه خلاصهء آن اينست : ابتدا از خاك ارمنيهء عثمانيه از چشمه‌سار دامنهء كوه رفيعى كه موسوم به موتل‌جان است برمىخيزد و بزرگترين آن چشمه‌سارها مرجان‌سو و بونجوق بونغار است . و نود ورس در خاك عثمانى جارى است ، بعد داخل مملكت روس شده و به درهء اسخور و بارژوم و كارتيل عبور مىكند . و ملك بارژوم محل ييلاق جانشين است . و از سرحد عثمانى هم تا بارژوم نود و پنج ورس ، در خاك روسيه جارى است . و از ملك بارژوم تا حدود تفليس نيز دويست ورس جارى است ، و بعد به خاك گنجه داخل شده و به قصبهء ساليان مى - رسد كه از اعمال بادكوبه است . و رودهائى كه از ابتدا تا ساليان به ترتيب به نهر كر متصل مىشوند از اين قرار است : و در محال آخال گلك ، آب آخال گلاچاى [ و ] در شهر اخسغه ، آب بسخوف - چاى [ و ] در ما بين اسخورو كارتيل اين چهار آب : لخوا ، لخور ، كسان [ و ] ارغوا . در حدود تفليس اين چهار رود مفصله : تريالت ، سوماسى ، الگت [ و ] حرام . در خاك گنجه اين چهار رود مفصله : كوران ، قانق ، ترنز [ و ] قاچين [ و ] بالاخره در خاك بادكوبه نزديك قريهء جواد ، آب رود ارس نيز داخل نهر كر شده و متفقا به بحر خزر مىريزند . « * » و قدما در خواص آب رود كر نوشته‌اند ، كه آب آن بسيار سلامت است و حيوان و انسان كه در او مىافتد دير خفه و هلاك مىشود . چنانچه نقل است وقتى غريقى را از آب رود كر گرفتند هنوز رمقى داشت ، به هوشش آوردند احوالات از او پرسيدند ، معلوم شد در شش روز قبل در پنج منزلى در آب افتاده و نمرده است . حضار بر او رقت كردند و طعام براى او خواستند در آن بين ديوارى كه اين شخص زير او نشسته بود يك دفعه خراب شده و اين شخص در زير ديوار وفات يافت . العهدة على الروات . و قبل از وصول رود كر به شهر تفليس ، از رود كر سدى بسته‌اند كه موسوم به قره‌يازى است كه شعبه [ اى ] از آب كر به قراء و مزارع اطراف شهر مىرود . و

--> ( * ) و رود كر را رود كيخسرو هم ناميده‌اند و گبرها را عقيده اينست كه بعد از آن‌كه كيخسرو متولد شد از ترس افراسياب ، او را در همان طفوليت به اين رود انداختند و آب غرقش نكرده بدين واسطه موسوم به رود كيخسرو شد .