اصل معدن نفت ، قريهء بالاخانه است كه در آنجا كارخانه‌ها بسيار ساخته‌اند و هر روز پانزده هزار پوت نفت از آنجا با عراده به شهر مىآورند . و نفت سياه هم در آنجا تقطير مىكنند و سفيد مىنمايند . آتشكده‌اى قديمى در قريهء سراخالى و در سه فرسخى شهر در سمت شمال شرقى ، قريه‌ايست موسوم به سراخالى كه آتشكده [ دارد ] و از قديم بوده است و هنوز از گبران و هنود به جهت زيارت به آنجا مىآيند و چند نفر هندو هميشه در اين قريه متوقف‌اند . و وضع آتشكده عمارتى است مربع و در وسط چهارطاقى گودالى است كه آتش از آن بيرون مىآيد . اطراف آن حجرات است و از هر حجره به آن گودال سوراخى دارد . و درب آن سوراخ گذاشته ، هر وقت بخواهند درب سوراخ را برمىدارند و كبريتى روشن كرده درب آن سوراخ مىگيرند ، فورا مثل چراغ گاز ، مشتعل مىشود . و در همه جاى اين قريه چنان است ، هرگاه بخواهند آتش برافروزند زمين را به قدر يك چارك الى نيم ذرع حفر كنند ، و شعله [ اى ] از خارج مثل كبريت به اين زمين حفر شده بنمايند فورا مشتعل گردد و مثل آتش شعله كشد اما حرارت آن چندان موثر نيست و دود هم ندارد و به آب هم خاموش نمىشود مگر آنكه قدرى خاك بر آن ريزند خاموش گردد . و اين آتش از زمينى مشتعل شود كه زمين را يك دفعهء ديگر نكنده باشند و بكر باشد . و اگر خواهند آتش را به جاى ديگر برند انبانى را محاذى آن زمين حفر شده بدارند ، چون انبان پر باد شود سر انبان را بسته و نقل نمايند . هر جا آتش لازم شود لولهء آهنين بر لب انبان گذارند و شعله از خارج بر لب لوله گيرند ، سر لوله مشتعل شود و روشنى دهد به وضع چراغ‌گاز . مادام كه از آن هوا در انبان است روشن است بعد خاموش خواهد شد . و در اين قريهء سراخالى هم كارخانه‌ها به جهت جوهركشى نفت درست كرده‌اند كه از آتش طبيعى زمين است . و وسط دريا هم يك معدن نفت است كه از زير آب بيرون آمده ، نفت آن بر روى آب مىايستد . با كرجى در آن نزديكى مىروند و كهنه يا چوبى آتش مىزنند و بر روى دريا همانجائى كه نفت ايستاده ، مىاندازند فورا آن نقطهء دريا مشتعل مىشود تا تمام نفت آن بسوزد ، و خيلى بايد به استادى آتش زد كه آتش به كرجى نرسد . اتباع ايرانى و در اين شهر از تبعهء دول خارجه بسيار كم است و قونسول متوقف در اينجا نيست . و از تبعهء دولت عليه ايران قريب سيصد نفر در اينجا مىباشند كه پنج شش نفر آنها تاجر و باقى كسبه و عملجات كشتيها