محمد حسين بن مهدى فراهانى
53
سفرنامه ميرزا محمد حسين فراهانى ( فارسى )
را از مطالب اهم بايد شمرد . و از جانب دولت روس هم در انزلى اخبت هست كه وكيل قونسول باشد . محلهء ميانپشته و در انزلى محلهايست موسوم به ميانپشته كه جزيره [ اى ] كوچك و در وسط آب واقع و ورثهء ميرزا عبد الوهاب مستوفى ، باغى در آنجا دارند موسوم به يوسف آباد . و اراضى اين محله سابقا بسيار آباد و مرغوب بوده حال چون مكرر خرابى از آب يافته نامرغوب گشته است . غازيان و چند قريه كنار مرداب است منجمله قريهء قاضيان « 5 » كه مقابل انزلى واقع شده و خالصهء ديوان اعلى و الان سپرده به اكبر خان بيگلربيگى است . و اين قريه هم كمال استعداد به جهت آبادانى دارد . و از راه خشكى اين قريه به تمام بلوكات رشت مىتوان رفت . و از طرف شرقى از كنار دريا به بلوك لشته - نشاء و لاهيجان و لنگرود مىرود . و ما بين قاضيان و انزلى را مىتوان پل بست و متصل به يكديگر كرد . عرض دهنهء مرداب ما بين انزلى و قاضيان به دريا داخل مىشود سيصد و شصت ذرع است و يكصد و هشت ذرع از اين سيصد و شصت ذرع عمق آبش از هفت ذرع الى هشت است ، مابقى عمقش از نيم ذرع الى سه ذرع بيشتر نيست . و عرض كليهء مرداب قريب دو فرسخ و نيم است . و طول آن از قاضيان الى بلوك تولم خالصه است كه سه فرسخ متجاوز است . و در چند جاى از اين مرداب صيد ماهى مىشود كه متعلق به عمل شيل « 6 » است . شيلات و صيد ماهى عمل شيل صيد ماهى حلال و حرام است در مرداب و رودخانهها كه از اترك الى استرا « 7 » متعلق به دولت عليهء ايران و الان در پنجاه و هشت هزار [ تومان ] به ليانزف ارمنى اجاره داده شده . و خيلى بيش از اين مبلغ منافع دارد . و نقاطى كه در آن نقاط صيد مىشود از قرار تفصيل است : در انزلى و قاضيان در قريهء مبارك آباد « 8 » ، در قريهء جيفه رود « 9 » ، در پيربازار ،
--> ( 5 ) - اصل : همهجا « قاضيان ضبط شده است . ( 6 ) - محتملا منظور شيلات است نه عملشيل . ( 7 ) - منظور آستارا است . ( 8 ) - ده از دهستان حومهء بخش مركزى شهرستان رشت . 7 كيلومترى شمال رشت و 3 كيلومترى شرق پيربازار ( فرهنگ جغرافيايى ايران ، ج 2 ، ص 284 ) . ( 9 ) - جيفهرود - جفرود Jafrud : ده از دهستان حومهء بخش خمام شهرستان رشت . 6 كيلومترى غرب خمام ، كنار درياى خزر و 3 كيلومترى غرب راه خمام به انزلى ( فرهنگ جغرافيايى ايران ، ج 1 ، ص 70 ) .