محمود عرفان ، تهران 1337 ، بنگاه ترجمه و نشر كتاب ، ص 476 به بعد ) . 58 ر 24 - دشت بلغار استپهاى جنوبى روسيه كه مسكن بلغارها بود و پس از ترك دشت بلغار به حدود بالكان رفته قسمتى از آنها بلغارستان و قسمتى ديگر در ساحل ولگا ( آتل ) در حوالى غازان امروز حكومتى تشكيل دادند . زيبارويان بلغار در ادبيات فارسى شهره‌اند : « برون آرند تركان را ز بلغار * براى پردهء مردم دريدن » ناصر خسرو ( معين ، ج 5 ، ص 276 و دايرة المعارف فارسى ، ج 1 ، ص 441 ) . 58 ر 24 - خاك ديلم سراسر خاك گيلان را در قديم ديلمستان و ديلمان ناميده‌اند و قوم « ديلم » مردم بومى و قديمى ناحيهء ديلم مىباشند . منشاء اوليهء اين قوم معلوم نيست ، محتملا با تپورها - ساكنان طبرستان - پيش از آمدن آرياها ، در نواحى جنوبى بحر خزر زندگى مىكرده‌اند . در آثار نويسندگان قديم يونان و روم با نام ديلمها برمىخوريم . در تاريخ ايران از دورهء ساسانيان با نام ديلم و ديلميها آشنا مىشويم . سرزمين ديلم و طبرستان دو دژ مستحكم در مقابل هجوم تازيان بود ( دهخدا ، ص 565 به بعد و سيد ظهر الدين مرعشى ، تاريخ گيلان و ديلمستان ، به كوشش رابينو ، رشت 1330 ه . ق . ) . 58 ر 24 - خاك طبرستان نام سرزمين مازندران در مآخذ اسلامى . طبرستان از شمال به درياى خزر از شرق به جرجان از جنوب به جبال البرز و از غرب به گيلان محدود بود . نام پهلوى آن « تپورستان " Tapurestan بوده است يعنى سرزمين « تپور » ها كه از اقوام قديمى ساكن در سواحل جنوبى درياى خزر بوده‌اند مانند : كاسىها و ماردىها . در نامهء تنسر ذكر طبرستان آمده است . قباد اول ساسانى حكومت آنجا را به پسرش « كيوس Kayus » داد كه شاخه « كيوسيه » از آل باوند به وى منسوبند . در خلافت عثمان ، سعيد بن عاص اولين سردار اسلام بود كه در صدد فتح طبرستان برآمد و پس از او مصقلة ابن هبيره از طرف معاويه