محمد حسين بن مهدى فراهانى
279
سفرنامه ميرزا محمد حسين فراهانى ( فارسى )
حمامها و در تمام لاهيجان هفت حمام است كه حمامهاى آن به واسطهء رطوبت زمين گود نيست و محاذى با زمين كوچه است اما غالب آن حمامها در كمال خوبى و استحكام ساخته شده و خيلى سنگ مرمر و كاشى ممتاز كردهاند . يخچالها يخچالهاى لاهيجان گودالهائيست بدون آهك و آجر كه در بغلهاى كوهها و اراضى مرتفعهء بىرطوبت كندهاند و زمستان پر از برف و يخ مىكنند و بر روى آن علفى مىريزند كه آن علف را كرف مىگويند و طبعا سرد و حالت خارشتر را دارد . اين علف آن برف و يخ را از گرما حفظ مىنمايد . و در لاهيجان برف و يخ بيش از رشت و اطراف گيلان است و غالبا برف و يخ از لاهيجان به رشت مىبرند ، يكى به علت اينكه هواى لاهيجان سردتر است و بالنسبه به رشت ، ييلاقيت دارد و يكى از جهت آنكه در زمان سابق چاهها و گودالهاى بسيار در كوهها كنده كه برف و يخ را دو سال مىتوان نگاه داشت . اگر فرضا سالى هوا سرد نشود و برف نيايد باز در اينجا برف و يخ پيدا مىشود . آب و هوا هواى اين شهر در چهار فصل معتدل ، نه سردى آن چندان مؤثر است و نه گرمى آن . و چون شهر در بلندى و دامنهء كوه واقع شده و حالت ييلاقيت دارد بدين واسطه رطوبت آن بالنسبه به ساير گيلان كمتر و هواى آن بهتر از جميع نقاط گيلان است . و صحارى و جبال آن در هر فصلى در نهايت خضرت و صفا است . و اقسام گلهاى مختلفهء معطر از قبيل : بنفشه و سنبل و نرگس و زنبق در صحارى و جبال آن بسيار است حتى در روى ديوارهاى خانههاى شهر سنبل و نرگس و زنبق و بنفشه روئيده است . آب خوراك و آب استعمال شهر لاهيجان اغلب از چاههاست كه در خانهها كندهاند و دو سه ذرع كه حفر شد به آب مىرسد . و در كنار شهر از سمت مغرب رودخانهايست كه در فصل تابستان پنجاه شصت سنگ آب دارد و آبش خوشگوارتر از آب چاهها است اما چون رودخانه گود و شهر در بلندى واقع شده داخل به محلات شهر نمىشود . و از قرار مذكور قديم سد بسته بودند و به محلات شهر داخل مىشد و آثار آن سد باقى است . و منبع اين رود از كوهستان لاهيجان است و از كنار شهر گذشته قراء اطراف را مشروب مىنمايد . و اين رود به دريا راه دارد . و از قرار مذكور هرگاه اين رود تعمير شود خيلى اسباب آبادى و رفاه خلق لاهيجان مىگردد . در كمال سهولت كرجى از اين رودخانه بالا خواهد آمد و پاى تجار خارجه در اين بلد باز خواهد شد و هر متاعى را كه محتاج به خريد و فروشند بدون مشقت و معطلى