و بعضى اشراف حسنى هستند كه آنها هم در شهر متوقف و از ملاك معتبر شهرند . و قريب چهار هزار شيعه در شهر و شش هزار در قراء اطراف شهر هستند . بازار و در ميان سور مدينه و بيرون سور قريب شش صد دكان است . و در فصل آمدن حجاج دكاكينش علاوه بر اين خواهد شد و بازارش اغلب سرپوشيده نيست . خانه‌هاى مدينه و خانه‌هاى مدينه بيشتر يك مرتبه و دو مرتبه و سه مرتبه است . و كوچه‌هاى داخل سور بسيار تنگ و كوچه‌هاى بيرون سور وسيع است ، و هيچ يك از كوچه‌ها فرش نيست . باروى مدينه و ابتدا بناى سور مدينه را عضد الدولهء ديلمى در سنهء خمس و ستين و ثلاثمائه نهاد ، بعد آن سور خراب شده جمال الدين محمد بن على المعروف بالجواد الاصفهانى ، به جاى همان سور سابق سور كوچك معوجى بنيان نمود تا آنكه سلطان سليمان عثمانى همان سور جمال الدين را تعمير كرده و سلاطين عثمانى ، ديگر نگذاشته‌اند خراب شود ، و سال به سال تعمير مختصرى كرده‌اند . و ديوار اين سور از سنگ و آهك و گچ ساخته شده و قطر آن سه ذرع و ارتفاعش هيجده ذرعست . و الان بيشتر آبادى و خانه‌ها در بيرون اين سور است . و در بيرون سور در اول شهر سمت شمال كه محل عبور و مرور حجاج است ، دروازه و كوچهء وسيعى ساخته‌اند تا به وادى بط حان و خندق قديم مىرسد . خندق و حفر اين خندق را حضرت رسالت‌پناهى در غزوهء احزاب به تدبير حضرت سلمان عليه السلم فرموده ، و كشتن عمرو بن عبدود در همين غزوه است . و حال خندق پر شده و بسيار از آثار آن باقى است . و طول خندق از ابتداى وادى بطحان بوده . و وادى بطحان از شمال به جنوب ممتد و الان آبادى و عمارات در آنجا خيلى است . و در غربى او حره است كه منتهى مىشده به دو كوه كوچكى . و در شرقى او كوه سلع است و دنبالهء كوه سلع نزديك سور قديم مدينه است ، كه كوه سلع در غربى سور واقع شده . و قريب به كوه مذكور قلعهء توپخانه ساخته‌اند ، كه جاى آن هم ابتدا كوه كوچكى بوده و حال هم شش پله از زمين ارتفاع دارد .