محمد حسين بن مهدى فراهانى
10
سفرنامه ميرزا محمد حسين فراهانى ( فارسى )
از تهران به قزوين شب جمعهء چهارم شهر شوال المكرم سنهء 1302 به « ترانتاس » « 3 » خانه رفته و سه ساعت از شب گذشته بر ترانتاس نشسته و روانه گشت . اما كرايهء ترانتاس در ترانتاسخانه چند قسم به جهت حمل و نقل سرنشين هست و كرايهشان هم به اختلاف است : يكى ترانتاس است كه كروك دارد و فنر ندارد و جاى سه نفر بيشتر نيست و كرايهء ترانتاس از طهران الى قزوين بدون اسب سه تومان است . و يكى موسوم به « تروكه » « 4 » است كه بلاكروك و بلافنر است و سه نفر به سختى مىنشيند و كرايهاش بدون اسب دو تومان است . و يكى درشكه است كه با كروك و فنر و جاى سه نفر است . و كرايهء درشكه از طهران الى قزوين بدون اسب پنج تومان است . و يكى كالسكه است كه با كروك و فنر [ است ] و چهار نفر مىنشيند و كرايهء آن تا قزوين شش تومان است [ و ] يكى دليجان است كه با فنر و سربسته و شبيه به كالسكه [ مىباشد ] و ده نفر جا مىگيرد و كرايهاش از طهران الى قزوين بدون اسب ، ده تومان است . و اسب را به شمارهء سرنشين مىبندند ، يعنى كرايهء اسب ترانتاس را به شمارهء سرنشين مىگيرند . مثلا اگر سه نفر در ترانتاس بنشينند كرايهء سه اسب از اين سه سرنشين مىگيرند . به علاوه پول كرايهء يك اسب هم از بابت حق سورچى خواهند گرفت . گاهى مىشود كرايهء سه اسب گرفته و دو اسب مىبندند . و كرايهء هر يك اسب از قرار فرسخى يك قران پول سفيد است . و از طهران تا قزوين كه بيست و چهار فرسخ است ، بيست و چهار قران كرايهء يك اسب آن مىشود ، كه يك نفر سرنشين بيست و چهار قران پول كرايهء اسب [ به ] سورچى بايد بدهد كه اين سورچى به جاى شاگرد چاپار است . و اگر دو نفر يا سه نفر سرنشين شدند پول كرايهء اسب سورچى همين
--> ( 3 ) - چهار چرخهاى بوده شبيه دليجان . ( 4 ) - كالسكهء دو نفره كه فاقد كروك بوده است .