محمد حسين بن مهدى فراهانى
11
سفرنامه ميرزا محمد حسين فراهانى ( فارسى )
بيست و چهار قران است زيادتر نمىشود . البته اگر سه چهار نفر سرنشين هم باشند از هر جهت اقرب به صرفه است . و يك قران هم پول تذكرهء ترانتاس يا كالسكه است كه قبل از سوار شدن بايد داد و تذكرهء چاپى گرفت و اين تذكره را بايد به رئيس هر ميهمانخانه نمود كه حقيقة اجازهء حركت ترانتاس است . و مرسوم است كه [ در ] هر ميهمانخانه كه اسب عوض مىشود بايد سرنشين يكقران انعام به سورچى بدهد و اگر سه نفر سرنشين باشند باز همين يك قران را خواهند داد [ و ] از هر يك جدا جدا يكى يك قران گرفته نخواهد شد . قراولخانهها و مهمان - خانههاى سر راه و از طهران الى قزوين بيست و چهار فرسخ است . و در عرض راه پنج ميهمانخانه ساختهاند كه همهجا اسب عوض مىشود . و از هر ميهمانخانه به ميهمانخانهء ديگر چهار فرسخ است و ما بين هر ميهمانخانه سه جا قراولخانه درست كردهاند كه در هر فرسخى يك قراولخانه است . و عمارت اين قراولخانهها به قدر احتياج يك خانوار مستحفظ است . و بعضى از اين مستحفظين عيال و اولاد خود را نيز در همين قراولخانهها آورده و ساكن گشتهاند و برخى منفرد هستند . و در هر يك از اين قراولخانهها كه آب جارى از كنار آن مىگذشته مستحفظين سليقه به كار برده در جلو قراولخانهشان گلكارى و درخت و باغچهء مختصرى درست نمودهاند و هر قراولخانه كه آب در آن نزديكى نبوده چاه آب در كنار آن حفر كردهاند . و تلگراف هم همهجا به خط راه ميهمانخانهها كشيده شده است . و تفصيل ميهمانخانهها از قراريست كه عرض مىشود : از طهران الى ميهمانخانهء شاهآباد « 5 » چهار فرسخ است . و با ترانتاسى كه متوسط برود يك ساعت و نيم الى يك ساعت و چهل دقيقه راه است . و توقف در ميهمانخانه هم به جهت عوض كردن اسب بيست دقيقه طول مىكشد ، كه سير در عرض راه و توقف در يك ميهمانخانه اغلب دو ساعت طول خواهد كشيد . كه چهار فرسخ را با معطلى ميهمانخانه اغلب دو ساعت خواهد رفت و بيست و چهار فرسخ را دوازده ساعت مىرود و از اين زودتر و از اين ديرتر هم ممكن است . و اين ميهمانخانه را در اراضى حسين آباد « 6 » ملكى حاجى سليمانخان پدر محمد نظر خان
--> ( 5 ) - ده از بخش كن . 9 كيلومترى غرب كن ، كنار جادهء تهران - كرج ( فرهنگ جغرافيايى ايران ، ج 1 ، ص 122 ) . ( 6 ) - ده از دهستان حومهء شهرستان كرج . 22 كيلومترى جنوب شرقى كرج ( فرهنگ جغرافيايى ايران ، ج 1 ، ص 68 ) .