حجاز شدند . حجاج مصر و توابع آن حجاج مصر و توابع آن ، همه ساله از هفت هزار الى دو هزار مىآيند . اينها تبعهء خديو مصر و اغلب شافعى و حنفىاند ، اسماعيلى و زيدى و اثنا عشرى هم در آنها مىباشد . و زن و بچهء زياد با آنها هست . و به حكومت جده از بابت تذكره هر نفرى يك مجيدى و ربع مى - دهند . و از هر نفر شترى هم كه حمل حجاج مصرى مىكند يك ربع مجيدى به حكومت مىرسد . و از شترهائى هم كه از رعيت مصر و تبعهء او به طرف مدينه مىروند و حجاج حمل مىكنند از هر نفر شترى از بابت پول باج كه حق علف‌چر باشد ، دو ريال فرانسه كه قريب دوازده هزار [ دينار ] پول ايران است ، به والى حجاز و شريف مكه مىرسد . و در هذه السنه به قول خودشان به واسطهء كردن حج اكبر ، قريب شش هزار آمده بودند . و حمل عايشه همراه داشتند كه در هر نقطهء حجاز با عسكر و امين صره و احترامات و ترتيبات حمل را مىآورند . و جامهء كعبه [ را ] در هر سال همراه دارند و سالى مبالغ گزاف از دولت خديويه مخارج حمل و جامه مىشود . و از راه خشكى به مكه و مدينه مىآيند . حجاج جبل و عراق عرب حجاج جبل و عراق عرب همه ساله شش صد نفر الى دويست نفر به مكهء معظمه مىآيند ، و تبعهء دولت عثمانى هستند و از بابت تذكره چيزى نمىدهند و از راه جبل و خشكى مىآيند و اينها بعضى شيعه و بعضى سنىاند . در هذه السنه سى صد نفر آمده بودند . حجاج شام حجاج شامى ، آنها از يك هزار و پانصد نفر الى پانصد نفر همه ساله مىآيند . تبعهء دولت عثمانىاند و اغلب به مذهب شافعى هستند ، و خارجى و يزيدى هم دارند . و با حمل پيغمبر صلى اللّه عليه و آله از راه خشكى مى - آيند . سعيد پاشا سالها است كه با امين صره و عسكر و توپ ، حمل را در كمال انتظام و ترتيب به مكه مىآورد ، و مخارج گزاف از دولت عثمانى براى اين كار داده مىشود . و اين شاميها چون با حمل هستند از بابت تذكره و باج و غيره چيزى نمىدهند . و در هذه السنه به واسطهء دريافت حج اكبر قريب يك هزار و شش صد نفر آمده بودند . حجاج شبه جزيرهء عربستان حجاج يمنى و مدنى و مكى و طايف و جده و ينبع و رابغ و اعراب صحرانشين كه همه رعيت مملكت حجازند ، همه