محمد حسين بن مهدى فراهانى

144

سفرنامه ميرزا محمد حسين فراهانى ( فارسى )

تعداد نفوس آن قريب دويست و پنجاه هزار نفر مىشود . و نصف جمعيت مسلمان و نصف خارج از اسلامند . هم مساجد بسيار است هم كليسا . حمامها و وضع حمامهاى آن به عينه حمامهاى اسلامبول است الا آنكه خزانهء آب سرد و گرم هم دارد كه هركس براى غسل در آن مىرود . تجارت و از ولايات خارجه همه قسم تجار و ارباب صنايع و حرف هستند خاصه از اهالى اروپا و اروم و يهودى . و قريب دوازده هزار دكاكين و مغازه‌ها در بازارها و كاروانسراها دارد . و تماشاخانه‌ها و قهوه‌خانه‌هاى خوب ساخته‌اند . خندق و باروى شهر و دو طرف شهر دريا و دو طرف خشكى است . و آن دو طرفى كه خشكى است همه‌جا ديوار و دو خندق دارد كه عرض هر خندقى تقريبا بيست ذرع و عمقش دوازده ذرع است . و ديوار آن قطرش قريب چهار ذرع و ارتفاعش بيست ذرع و كسرى است ، و اين ديوارش ميان دو خندق حايل است . و اين خندقها و ديوار كلية از بناهاى محمد على پاشا است و او در آبادى اينجا خيلى اهتمام كرده و بناهاى عاليه نهاده ، از جمله قريب به اسكله در ميان شهر قلعه و باستيون خيلى محكمى ساخته كه به همه جاى شهر مشرف است . و توپهاى بزرگ در سر برجهاى آن برده است . و در اين جنگ انگليسها با اعرابى پاشا ، قدرى از آن باستيون خراب و از كوچه‌ها و دكاكين و خانه‌هاى اطراف اسكله را نيز با توپ خراب كرده ، و بعضى را اعرابى پاشا آتش زده بود . اين اوقات بسيارى از آنها ساخته شده و به ندرت پاره [ اى ] جاها هنوز خراب است . آب آشاميدنى منجمله از آبادىهاى محمد على پاشا در اسكندريه ، آوردن شعبه‌اى از رود نيل است به آنجا . و بيرون شهر همه‌جا رود نيل جارى است . و از قديم هم آب رود نيل به اسكندريه مىآمده . چندى نهر آن خراب شد و اهالى در خانه‌ها چاهها كندند و آب‌انبارها به جهت جمع شدن آب باران درست كرده بودند ، و ساليان دراز به همان آب باران و چاهها قناعت مىنمودند . و الان هم بسيارى از آن چاهها در خانه‌ها هست ، اما آب چاهها خوش طعم و گوارا نيست . و محمد على پاشا مجددا نهر كنده و شعبه‌اى از رود نيل را آورد . و چون شهر حاليه را درست آب رود نيل نمىگرفت كمپانى فرانسه كارخانهء ماشينى در بيرون شهر درست كرده ، محوطه و باغ بزرگى را گودالها كنده و در ته گودالها ريگ ريخته و از آب