محمد حسين بن مهدى فراهانى
134
سفرنامه ميرزا محمد حسين فراهانى ( فارسى )
و از گلىپولى كه گذشت بحر ابيض و آقدنيزش « 4 » مىگويند . و چاناق قلعه در بحر ابيض واقع شده و كنار بوغاز سمت يسار راه است . و اينجا از بنادر معروف و جزو ولايات باليكسر « 5 » [ است ] كه يكى از ولايات آناطولى است و متصرف - نشين است . و قريب دو هزار و پانصد خانوار سكنه و سيصد باب دكان دارد . و به واسطهء اهميت اين بندر قلاع و باستيون محكمه ساختهاند و توپ و قورخانه در اينجا دارند و هميشه هزار نفر عسكر و توپچى در اينجا ساخلو است . و كوزهها و گلدانها و ظروف ممتاز كه به عينه مثل چينى است ، در اينجا مىسازند ، و به همين واسطه هم موسوم به چاناق قلعه شده است . و در محاذى چاناق قلعه در طرف يمين بوغاز در خاك اروپا ، آنجا قلعهايست موسوم به كليد بحر . و قلعهء سلطانى نيز در طرف يسار در خاك آسياست و بسيار مستحكم و از سنگ ساخته شده و توپ و قورخانهء زياد دارد . و مقابل اين در خاك اروپ ، چند قلعهء ديگر هست . و از كليد بحر به چاناق قلعه گلولهء توپ به خوبى به يكديگر مىرسد . واپور يك ساعت و نيم در چا [ نا ] ق قلعه توقف كرد . فورا نان و ميوهجات و گلدانها و كوزهها با قايق به واپور به جهت فروش آوردند . بار مختصرى داد و گرفت و روانه شد . بندر باغچه آداسى از چاناق قلعه بيست و پنج ميل كه طى كرد ، به بندر موسوم به باغچه آداسى « 6 » رسيد . از قرار مذكور اين بندر تخمينا هزار خانوار سكنه دارد و مديرنشين است و در جزو ولايات آناطولى است . در اينجا هم واپور يك ساعت توقف كرده نوشتجات پست داد و گرفت و روانه گرديد . بندر مدللى و از باغچه آداسى تا بندر مدلى « 7 » پنجاه و هفت ميل است و تا كيپ بابا « 8 » يعنى دماغهء بابا ، همهجا واپور قريب به ساحل مىرود . بندر مدلى در طرف راست افتاده و در جزيره [ اى ] بسيار خوب [ و ] سبز و خرمى
--> ( 4 ) - اصل : آق دنكيز ، درياى سفيد كه مؤلف به علت عدم آشنايى به خط عثمانى ، آن را اشتباه ضبط كرده است . ( 5 ) - Balikesir ( 6 ) - محتملا بندر Bozjaada در جزيرهء Bozja Ada مىباشد . ( 7 ) - Midilli ( 8 ) - محتملا مؤلف اين اصطلاح را از فردى غير ترك ( شايد كاركنان كشتى ) شنيده است كه همان Baba burun است .