قدر توقف واپور در طرابزن معين شد آن وقت به سرنشينها اطلاع دادند كه هركس مىخواهد داخل طرابزن شود . اين بنده و چند نفر از همراهان به قايق نشسته وارد طرابزن شديم . لنگرگاه طرابزن را قدرى درست كرده‌اند اما باز محتاج به قايق است و مثل لنگرگاههاى روسيه نيست . بارى اين بنده و رفقا به اتفاق حاجى محمد باقر تاجر ميلانى كه از آشنايان و همراهان بود ، به خانهء حاجى سيد على آقاى تاجر برادرزادهء مرحوم ناظم التجار تبريزى رفتيم . مشار اليه بسيار خوشخو و خوشرو و ميهمان دوست و معقول است ، و نهايت پذيرائى را كرد و نهار مفصلى به وضع ايرانى ترتيب داده و جمعى از تجار را نيز به ملاحظهء تشريفات ، دعوت نمود . نهار صرف نموده و بعد به تماشاى شهر رفتم . اينجا هيچ درشكه و كالسكه و اسب كرايه نيست ، اغلب محترمين هم در كوچه‌ها پياده مىروند . اين شهر در كنار دريا در بغل كوه و ميان دره واقع شده و سه طرف آن كوه است و به همين واسطه كوچه‌هاش سرازير و سرابالا و خانه‌هاش مرتبه‌به‌مرتبه در بغل كوه افتاده . و در سر اين كوه سنگى كه در شهر در كنار درياست قلعهء ديوانى و باستيون و توپخانه ساخته‌اند و هميشه يك فوج دو فوج در اين شهر و اطراف آن ساخلو است . و آثار قلعه و بروج قديمه كه از سنگ و گچ ساخته بودند هنوز باقى است . و در وسط شهر درهء عميقى است كه آب رود از وسط آن مىگذرد و اطراف اين دره ، خانه‌هاى مرتبه‌به‌مرتبه است . و بالاى دره پل چوبى كشيده‌اند و در آنجا ميدانى است كه قاباق ميدانى مىگويند . حكومت و جمعيت و اين شهر قريب هشت هزار خانوار سكنه دارد كه سى هزار نفوس آن است . و دو هزار دكاكين آن و هيجده حمام دارد . و اطراف آن شصت بلوك و محال است به اين معنى : سه متصرف‌نشين ، و هر متصرف بيست قائم مقام و مدير در تحت ادارهء او است ، كه هر قائم مقام و مديرى حاكم يك بلوك است . رودها و آب آشاميدنى و دو رود در وسط شهر است يكى موسوم به ركريان دره و يكى موسوم به ميرمنه ، و آب اين دو رود در غالب خانه‌ها جاريست و چشمه‌هاى كوچك در اين شهر بسيار است ، و آب خوردنش از اين چشمه‌هاست . آب رودش سنگين و بد طعم است .