حسنعلى خان افشار
73
سفرنامه لرستان و خوزستان ( فارسى )
عرض راه [ قم - شهر نو ] بارى باروبنه را راه انداخته ، بارها رفتند . خود بعد از يك ساعت سوار شده ، عازم شديم . وقت غروب به قلعه قازى ( 8 ) رسيده ، اين قلعهء معروض را محمد حسين خان خلج ( 9 ) ساختهاست . آب شيرين خوب داشت و عمارت خوب ساخته بوده ، خانوار كمى در ميان قلعه بودند . درخت توت ميان قلعه زياد كاشته است و يك درياچه [ اى ] در ميان قلعه ساخته ، آب داخل آن مىشود . اطرافش درخت توت و بيد كاشته ، و از قلعه قازى تا معصومهء قم ( ع ) هشت فرسخ است . بيابان است . آب شيرين ندارد . همهء آب تلخ است . درخت سايه هم نداشت . در سر راه در اين هشت فرسخ سه چهار پارچه ده كوچك مخروبه بود . هواش گرمسير است . شكار ندارد . مگر اينكه ، مىگفتند آهو دارد . اما خانزاد نديد . و اين قلعه قازى از بناهاى معتبر و خوب است و باعث خرابى ، آن بوده كه در اوايل دولت شاه مرحوم « 1 » در آن قلعه [ 5 پ ] بناى شرارت گذاشته بودند ، حسب الحكم خراب كردهاند . بارى شب را مانده ، صبح زود عازم شهر نو شده . روز دوشنبه نوزدهم شهر ذيحجه : صبح زود از قلعه قازى سوار شده ، راه افتاديم . هوا خيلى سرد بود . سه فرسخ با بيابان راه آمده ، بعد به اول محال جهرود ( 10 ) رسيديم . اول دهى كه رسيده ، ده طينوج ( 11 ) بود . ده بسيار خوب . آب فراوان . هواى خوب . باغات رنگين . درختان بارور . زمين خوب . جوى و رودخانهء شيرين . كوههاى شكارگاه كبكدار . و خانوار كه در آن ده سكنى دارند ، از قرار تقرير اهالى خودشان صد خانوار مىباشد و اكثرشان سيد است و يك باب كاروانسرايى شاه عباس مرحوم در آن ده ساخته است . حالا هم تازه و بناى خوب و محكم است . در آن ده پياده شده ، نهار خورده . انگور خوب داشت . خربزه و هندوانه نداشتند . مىگفتند نمىكاريم و ملك ده مال خود سيّدهاست . اما ماليات به عاليجاه سليمان خان حاكم عراق ( 12 ) مىدهند . خلاصه
--> ( 1 ) . منظور : محمد شاه قاجار .