هر يك نيازمند پژوهشى درخورند . با اين همه آنچه كه پيدا است ستيزه‌هاى ميان اين دو گروه با به صدارت رسيدن امير كبير و فرستادن صدر الممالك به حكومت قم كه كوششى سنجيده براى ناكار ساختن گروه نيرومند امراى ارگ بود ، پايان پذيرفت . از اين رو كاركرد آنها در رويدادهايى كه از اين پس روى داد كم‌رنگ شد . آشفتگى و پريشانى تهران تنها در درون شهر نماند ، بلكه اين نابسامانى زمينهء آشوب بيابانگردان و ده‌نشينان كنار شهر را نيز فراهم آورد . خورموجى مىنويسد : خلاصه در اين چند روزهء ايام فترت ، و اشتهار اخبار اين مصيبت ، از اين قبيل سوانح و اختلاف در اكثر بلاد روى مىداد و در هر سرى شورى و در هر دماغى سودايى ظاهر شد . از آن جمله در نواحى دار الخلافه ايلات و قبايل بقطع طرق و نهب قوافل برخاستند ؛ از دار الخلافه سليمان خان افشار با چهار صد نفر سواره به دفع اشرار اتراك و الوار مأمور گرديد « 1 » سرانجام در ميان اين آشفتگىها و نابسامانىها ، با كوشش‌هاى بسيار و درست انديشىهاى ميرزا تقى خان امير كبير ، وليعهد ايران از تبريز به تهران رسيد و بر تخت نشست . اگرچه از اين هنگام كوشش‌هاى پردامنه‌اى براى سامان بخشيدن به كارها آغاز شد ، ولى تا چندين سال ديگر آشوب‌هاى برپا شده فروكش نكردند . اين آشوب‌ها ، به‌طور عمده ، يا از سوى شاهزادگان ، بزرگان و هنگامه جويان بودند يا از سوى پيروان فرقهء نوپاى بابيگرى به راه افتادند . رويداد ديگرى كه در ميان ديگر رخدادهاى روزگار شاه مرد و پيش از آن شايان پژوهش است ، پيدايش بابيگرى است : فرقه‌اى كه به دليل‌هاى گوناگون و به دست ملايى نجف رفته ، در ميان پيروان مذهب رسمى - مذهب تشيع - پديد آمد . از پژوهش دربارهء علت‌هاى وجودى و بايستگىهاى تاريخى اين فرقه و نيز باورهاى بحث‌انگيز آن كه بگذريم ، آنچه ارزش پيدا مىكند ، اشاره‌اى است كوتاه بر كاركرد و تأثير آن در روند رويدادهاى روزگار شاه مرد . بىشك اين فرقه در روزگار شاه مرد در برابر ديگر جريان‌ها و رخدادها نقش دوسويه‌اى را بازى كرد ، بدين معنى كه هم وجود آن به نابسامانىها افزود و هم نابسامانى كارها دامنهء آن را گسترده‌تر ساخت ؛ به‌گونه‌اى كه نيمى از

--> ( 1 ) . خورموجى ، حقايق الاخبار ناصرى ، ص 38 . و نك : سپهر : ناسخ التواريخ ، ج 3 ، ص 3 .