حسنعلى خان افشار
28
سفرنامه لرستان و خوزستان ( فارسى )
آشوبهاى دورهء شاه مرد را آشوبهاى بابيگرى در بر مىگيرد . آنچه كه از بررسى تاريخى اين آشوبها دستگيرمان مىشود گسترش تند و همهگير آنها است . بابيگرى افزون بر تودهء مردم در ميان بسيارى از متوليان دينى و فرزندان آنها نيز گسترش يافت وجود كسانى چون سيد يحيى دارابى فرزند سيد جعفر كشاف ، ملا حسين بشرويه ، ملا على زنجانى و قرة العين - كه خود ملازادهاى آگاه به علوم دينى بود - گواهى بر اين گفته است . از نظر كمى و كيفى آشوب بابىها نيز درخور توجه است . نگاهى به رخدادهاى مازندران و قلعه طبرسى ، همچنين ايستادگىها و پيروزىهاى آغازين آنها از يكسو و از سوى ديگر سپاه بزرگى كه از سوى دولت مركزى براى سركوبى آنها گسيل شد و نيز سوء قصد نافرجامشان به جان ناصرالدين شاه ، همه گوياى اين حقيقتند . با اين همه چشمگيرترين آشوبهايى كه در روزگار شاه مرد از سوى گروههاى ياد شده پديد آمد ، به قرار زير است « 1 » : - شورش سيف الملوك در قزوين . - قيام سالار در خراسان . - شورش رضاقلى خان حاكم كردستان . - شورش احمد ميرزاى صفوى و ميرزا عبدالحسين در اصفهان . - شورش محمد شمع فروش پسر عبد الله دالاندار در يزد . - شورش مردم كرمانشاهان بر محبعلى خان ماكوئى . - شورش مردم شيراز بر حسين خان نظام الدوله . - شورش مردم كرمان بر فضلعلى خان . - آشوب اعيان كاشان . - شورش سيد يحيى دارابى در نيريز .
--> ( 1 ) . براى آگاهى از چگونگى آشوبهاى ياد شده نك : سپهر ، ناسخ التواريخ ، ج 2 ، ص ص 49 ، 99 ، 100 ، 133 ، 134 ، 154 ، 170 ، 171 ، 199 ، 200 ؛ همانجا ، ج 3 ، ص ص 13 - 23 ، 28 ، 48 - 49 ، 51 ، 52 ، 89 - 97 ، 103 - 105 ، 109 ، 121 - 124 ؛ خورموجى ، حقايق الاخبار ناصرى ، ص ص 39 - 41 ، 54 - 64 ، 70 - 74 ، 77 ، 78 ، 85 - 87 ؛ جهانگير ميرزا ، تاريخ نو ، ص ص 233 ، 318 - 322 ، 333 ، 340 - 344 ؛ اعتماد السلطنه ، المنتظم ، ج 3 ، ص ص 1684 - 1688 ، 1692 ، 1695 - 1700 ، 1705 - 1706 ؛ مستوفى ، عبد الله ، شرح زندگانى من ، ص ص 67 ، 68 ؛ اعتماد السلطنه ، الماثر و الاثار ، ج 2 ، ص ص 615 - 640 .