حسنعلى خان افشار

233

سفرنامه لرستان و خوزستان ( فارسى )

مالى و اقتصادى سازنده و به كاربرندهء آن ، خصوصيات خاص خود را دارد . الف : راهرو يا راه پله ، از سطح زمين كف حياط آغاز مىشود و تا دهنهء دهليزهاى نشيمن در عمق 3 مترى زمين ادامه دارد . كار آن ايجاد ارتباط ميان دهليزهاى نشيمن حياط ساختمان است . راه پله‌ها برحسب كوچكى و بزرگى بنا ، در تعداد پله‌ها و پيچ‌ها باهم متفاوتند . بااين‌وجود ، به ندرت ، طول آنها از 3 متر فراتر مىرود . تعداد پله‌هاى آنها نيز بين 30 تا 40 است و پس از هر 8 تا 10 پله‌اى به يك پلهء بزرگ برمىخوريم كه پلهء پهن يا ايستگاه نام دارد . از آنجايى كه اين پله سر پيچ‌هاى راهرو قرار گرفته است ، به شكل مثلثى درمىآيد كه رأس آن به‌سوى جهت چرخش پيچ‌ها است . ارتفاع كف هر پله تا سقف راهرو به بالاى مردى ميان‌اندام - تقريبا 170 سانتىمتر - مىباشد . ديوارهء همه راهروها آجركارى شده ، است و سقف‌شان نيز داراى طاقى كمانى شكل مىباشد كه ميان مردم دزفول به طاق « په ك » ( Peko ) مشهور است . ب : دهليزهاى نشيمن . پس از پلهء پايانى به دهليزها مىرسيم . هر شبادان دست‌كم بايد سه دهليز داشته باشد . بزرگترين آنها دهليز ميانى است كه درست در برابر پلهء پايانى راهرو قرار دارد و معمولا دو سه پله از ديگر دهليزها پايين‌تر است . به آن صحن شبادان نيز گفته مىشود و در واقع اتاقى است با ابعاد نامنظم كه هر چه به ته آن مىرويم ، سقف‌اش كوتاه‌تر مىشود . مساحت كف صحن از مساحت سقف آن بزرگتر است و معمولا طول و عرضش 1 * 1 يا 1 * 5 / 1 متر و ارتفاع آن در بلندترين نقطه 5 / 2 متر مىباشد . در نقطهء اوج صحن تا سطح زمين سوراخى به قطر 35 تا 40 سانتيمتر ، جهت تهويه هوا ، ايجاد شده است . صحن شبادان به‌عنوان اتاق پذيرايى و خواب استفاده مىشود . افزون بر اين ، دو دهليز ديگر به قرينهء هم دوسوى در صحن و پلهء پايانى قرار گرفته است كه به آنها « كت » گفته مىشود . كت‌ها معمولا همكف با پلهء پايانى هستند و در تمام ابعاد حدود 40 % از صحن كوچكترند . در ته يكى از كت‌هاى شبادان تونلى كنده مىشود كه ارتباط ميان شبادان يك ساختمان را با شبادان خانه همسايه برقرار مىكند معمولا از كت‌ها براى نگهدارى اسباب و لوازم زندگى در شبادان ، استفاده مىشود . سقف و ديوارهاى صحن و كت شبادان‌ها معمولا آجركارى شده نيست . بلكه به همان صورت طبيعى خود : حفره‌اى زيرزمين با ديوارهاى نتراشيده نخراشيده و