خوزستان فرستاده شد . در سال 1266 حكومت گلپايگان و خوانسار نيز بدان ضميمه شد و در سال 1267 اين دو نقطه با بختيارى تعويض شد . در سال 1268 ملقب به احتشام الدوله و در هنگام جنگ ايران و انگليس ( 1273 ) مدافع خوزستان بود و بىلياقتى بسيار از او به ظهور رسيد . . . پس از عزل آقا خان ، حاكم اصفهان شد و در سال 1276 حكومت بروجرد ضميمهء حكومت او شد . احتشام الدوله در سال 1278 درگذشت « 1 » . 20 . اردشير ميرزا ركن الدوله پسر نهم عباس ميرزا است . در زمان سه تن از پادشاهان قاجار - فتحعلى شاه ، محمد شاه و ناصر الدين شاه - به حكمرانى بسيارى از ولايات ايران اشتغال داشت ؛ از جمله در روزگار شاه مرد ( 1265 ق . ) حكومت لرستان و خوزستان را برعهده گرفت . بسيارى او را شاهزاده‌اى شاعر و هنرمند و داراى طبعى آرام و شاعرانه وصف كرده‌اند و گفته‌اند على رغم دائم الخمرىاش به « آگاه » تخلص مىكرد . از او ديوانى نيز برجاى مانده است . تاريخ مرگش را 1282 ق . در سن شصت سالگى نوشته‌اند « 2 » . 21 . سليمان خان سهام الدوله برادر معتمد الدوله منوچهر خان ارمنى ( گرجى ) بوده است . هنگام اردوكشى معتمد به خوزستان ( 1257 ق . ) فرماندهى توپخانه را برعهده داشت . سهام الدوله در روزگار شاه مرد وزير و پيشكار اردشير ميرزا ، حاكم لرستان و خوزستان ، بود . چريكف دربارهء رابطهء اين دو مىنويسد : اردشير ميرزا فقط اسما حاكم بود لكن رسم حكومت و اختيارات كليه با سليمان خان بود « 3 » . گزارش حسنعلى خان - كتاب حاضر - از شكوه اردوى سهم الدوله در دزفول ، اين گزارش را تاييد مىكند . سهام الدوله تا پايان مأموريت در دزفول به سر برد و از جمله اقدامات مهمى كه انجام داد اردوكشى بر سر ميرزا قوما بود . او در 1267 به تهران

--> ( 1 ) . اعتماد السلطنه ، الماثر و الآثار ، ج 2 ، ص ص 579 - 580 ؛ و نيز نك : بامداد ، مهدى ، شرح حال رجال ايران ، قرن 12 ، 13 ، 14 ، ج 5 ، ص 52 ؛ حزين بروجردى ، حسين ، تذكرهء حزين بروجردى ، ص 158 ؛ مقدمه ، ص ص 31 - 54 . ( 2 ) . نك : اعتماد السلطنه ، الماثر و الآثار ، ج 2 ، ص 576 ؛ چريكف ، سياحتنامهء مسيو چريكف ، ص 48 ؛ بامداد ، مهدى ، شرح حال رجال ايران ، ج 1 ، ص 107 ؛ مقدمه ، ص ص 37 - 47 ؛ افشار ، ايرج ، فهرست نسخه‌هاى خطى كتابخانهء ملك تهران ، ج 2 ، ص 256 . ( 3 ) . چريكف ، سياحتنامهء مسيو چريكف ، ص 48 .