البته چون وقت ما محدود بود و هر دو موظف بوديم روز اول ژانويه در بروكسل حاضر باشيم ، به اين جهت فرصت آن را نداشتيم كه تمامى پيچ و خم‌هاى ديدنى كوه‌ها و افراد قبايل مختلف را از نزديك ببينيم . ضمنا ورود به دو منطقه براى ما ناممكن بود و آن دو منطقه عبارت بودند از سرزمين سووان‌ها به ملاحظه حساسيت روس‌ها و آذربايجان كه در نتيجه‌ى گرفتارى و درگير بودن ساكنان آن با دو آفت وحشتناك آسمانى و زمينى يعنى شيوع بيمارى طاعون و تاخت و تاز كردها در واقع ويران و خالى از سكنه شده بود . بنابراين تصميم گرفتيم از تفليس به سوى الكساندراپول « 1 » و قارص رهسپار شويم و سر راه خود از ويرانه‌هاى آنى « 2 » نيز ديدن كنيم ؛ آن‌گاه به ايروان و آرارات و از آنجا به شماخى « 3 » و باكو برويم . در آن بندر به عزم رشت سوار كشتى مىشديم و بعد از بازديد شهرهاى قزوين و تهران و اصفهان ، دوباره براى سوار شدن به كشتى به قصد دربند « 4 » چاره‌يى جز عزيمت به استرآباد نمىماند . از شهر دربند راهى پطروفسك « 5 » مىشديم و از آنجا تا گونيب « 6 » در داخل داغستان گردش مىكرديم و از طريق ولادى قفقاز و داريال به كشور خويش بازمىگشتيم . اگر اين خط سير از پيش طرح شده ، طى مىشد ؛ ما مىتوانستيم تقريبا تمامى ديدنىهاى قفقاز و ايران را از نزديك ببينيم . ساعت شش صبح روز 14 اوت كشتى تزاروونا در لنگرگاه بندر پوتى « 7 » توقف كرد . از خلال مه غليظى كه سراسر ساحل را فراگرفته بود ، جز يك پلاژ پست و پردرخت و شبح سفيد فام يك فانوس دريايى و چند كشتى بادبانى كه در پايين سد خطرناك مقابل دهانه‌ى رودخانه‌ى ريون لنگر انداخته بودند ، چيز ديگرى ديده نمىشد . بر خلاف كشتى آرگو « 8 » با آن همه يادبودهاى حماسه‌آميزش ، تزاروونا هرگز قادر نبود

--> - بعدها چون در جنگ اول روس با ايران روز تولد اليزابت پتروونا ملكه روسيه قشون روس قلعه گنجه را تسخير نمود به نام او اليزابت پول يا با تلفظ روسى يليزاوتپول و بعد از انقلاب روسيه روى ملاحظاتى كيروف‌آباد ناميده شد . اما خوشبختانه بعد از به وجود آمدن فضاى باز و وزيدن نسيم آزادى در قلمرو كمونيسم نام آن دوباره به گنجه تغيير يافت . م . ( 1 ) . Alexandrapol : اسم اين شهر بعد از انقلاب روسيه به Leninakan تغيير يافته است . م . ( 2 ) . Ani : از پايتخت‌هاى قديم ارمنستان كه ويرانه‌هاى آن در ولايت قارص تركيه و در قسمتى از كناره‌ى رود آرپاچاى باقى است . نام آنى به قولى از نام آناهيتا ، الهه‌ى ايرانيان گرفته شده است . م . ( 3 ) . Schemakha ( 4 ) . Derbent ( 5 ) . Petrofsk ( 6 ) . Gounib ( 7 ) . Poti ( 8 ) . Argo : نام يكى از كشتىهاى اساطيرى است كه با نظر [ آتنا ] دختر زئوس و يكى از خدايان معروف -