براى گشودن سرزمين‌هاى هندوستان بسيج كند افغانستان از هيچ كمكى دريغ نخواهد ورزيد . آنها بايد پيروز شوند ! و انگلستان جز عقب‌نشينى چاره‌يى ندارد . - اگر روس‌ها پيروز شدند تكليف افغانستان چه خواهد شد ؟ - كشور ما كشور فقيرى است . روس‌ها از ما ماليات مطالبه نخواهند كرد ، ولى نفوذ پرقدرت آنها به بىنظمىها و اختلافات داخلى ما خاتمه خواهد داد . اگر وضع ما سر و سامان مرتبى بگيرد ، كشور ما به سوى پيشرفت و ترقى گام برخواهد داشت . حتما مىخواهيد بدانيد كه در مقابل آن تزار از ما چه خواهد خواست ؟ چند هنگ سرباز افغانى ؟ ما با طيب خاطر برايش فراهم مىكنيم . هم اكنون نيز در مرزها تعداد زيادى سربازان افغانى به‌طور داوطلب در ارتش روس‌ها خدمت مىكنند . - به نظر شما ممكن است از طريق ايران به افغانستان سفر كرد و از كشور شما ديدارى به عمل آورد ؟ - سابقا چنين سفرى خيلى ساده بود . پيش ما غريب‌نوازى و از هر بيگانه‌يى خوب پذيرايى كردن وظيفه‌يى اخلاقى و ملى است . هركه مهمان‌نواز نباشد افغانى نيست . وقتى كه در اروپا بودم تعداد زيادى وسايل مسافرتى براى افغانستان خريدارى كردم ، ولى امروزه رفتن شما به آنجا دور از احتياط است . چون هم‌ميهنان من نسبت به اروپاييان سوءظن فراوان پيدا كرده‌اند . به اين جهت چنين سفرى نه تنها خطرناك ، بلكه تقريبا ناممكن است . . . . ورود نايب السلطنه [ كامران ميرزا ] به اين گفتگوى آموزنده خاتمه داد . شاه‌زاده ، جوانى بسيار خوش‌قيافه ، باهوش و زرنگ و كمى نيز شوخ‌طبع است . او لباس متحد الشكل آبىرنگى با نوار نيلى به تن داشت . بند حمايل و قبضه‌ى شمشيرش زير الماس‌ها ديده نمىشد . والاحضرت درحالىكه نسبت به هركدام از افسران اظهار محبت مىكرد ، دور تالار گشتى زد و آن‌گاه در مقابل ما توقف كرد : - آقايان ، از ديدار شما خوشوقتم و مىخواهم با شما بيش‌تر حرف بزنم . اين كلمات را با لهجه‌ى كاملا صحيح به زبان فرانسه بيان كرد . ما بلافاصله به دنبال وى به اتاق كوچك‌ترى كه در آن چند صندلى دسته‌دار گذاشته بودند روانه شديم . نايب السلطنه : ما از اروپاييانى كه به ميل خود براى ديدن كشور ما به ايران مىآيند بسيار خشنوديم . اعليحضرت از ورود شما با كمال خوشوقتى اطلاع حاصل كرده‌اند و به