ارنست اورسل ( مترجم : على اصغر سعيدى )
281
سفرنامه قفقاز و ايران ( فارسى )
مورد علاقهى جد اعلايش فتحعلىشاه بود ، دارد . براى ديدن اين كاخ از دروازهى باشكوهى وارد پارك بزرگى شديم كه پر از درخت ، به ويژه درختان چنار است . خيابانى با پنج رديف درخت كه با جويبارهايى از هم جدا شدهاند ، به عمارتى به شكل صليب منتهى مىشود . بالاى عمارت گنبدى ساختهاند و تالار اصلى در وسط اين صليب قرار گرفته است : تالار را با رنگآميزى تند و اكليلكارى زينت دادهاند . اين قسمت در واقع ساختمان بيرونى است ، در باغى پشت اين بيرونى ، قصر چهارگوش اندرونى كه يك طبقه بيشتر ندارد ، ديده مىشود . ديوار اندرونى پنجرهيى ندارد و نور اتاقهاى آن از حياط وسيع سنگفرش شدهيى كه دورش را حوض بزرگى فراگرفته است ، تأمين مىگردد . ساختمان مخصوص زنان كه هركدام مركب از دو اتاق تنگ و تاريك است ، روشنايى را فقط از راه در كه به حياط باز مىشود ، مىگيرد . نقاشىهاى ديوارى اتاق ويژهيى كه اختصاص به شاه دارد معروف است . روى ديوار روبرويى تصوير فتحعلىشاه را كه به طرز ايرانى روى تختى شبيه به تخت طاووس نشسته است ، كشيدهاند . شاه با ريش سياه بلند ( بهطورى كه مىگويند خيلى به اين ريش مىنازيده است ) كليجه « 1 » يى به تن و تاجى با جيغه كه نشانهى پادشاهى است ، بر سر دارد و با حالت خاصى به نازبالش مرواريددوزى شدهيى تكيه داده و در دست راست نى قليان نگه داشته است و دست چپ خود را هم روى قبضهى شمشير گذاشته است . دوازده پسر بزرگ شاه - كه اغلب آنها نيز نظير پدرشان ريش دارند - سه به سه در دو رديف دور تخت صف كشيدهاند . نيمتاجى كه فرزندان شاه بر سر گذاشتهاند هيچ كدام جيغه ندارد ولى همگى لباسهاى مرواريددوزى شدهيى پوشيدهاند كه تا روى پا مىرسد . روى ديوار جنبى دست راست تصوير ژنرال گاردان « 2 » سفير فرانسه در ايران و وابستگانش ، روى ديوار چپ تصوير سر جان ملكم « 3 » ، نمايندهى شركت هند و سه نفر از همراهان او ديده مىشود . دربارهى زيبايى يكى از جوانانى كه همراه سر جان ملكم ايستاده ، فتحعلى شاه قصيدهى معروفى ساخته است . همهى اين اشخاص جورابهاى قرمز ساقبلند كه مخصوص رؤساى قبايل تركمن است ، به پا كردهاند ؛ زيرا سابقا براى معرفى اشخاص به حضور شاه پوشيدن اين جورابها جزء تشريفات بوده است . پشت
--> ( 1 ) . نوعى نيمتنهى چيندارى كه سابقا روى لباس مىپوشيدند . م . ( 2 ) . Le General Gardanne ( 3 ) . Sir John Malcolm