فردريك چارلز ريچاردز ( مترجم : مهين دخت بزرگمهر )
38
سفرنامه فرد ريچاردز ( فارسى )
سال قبل از ميلاد ، مخدر بودن اين دارو بر هيچ كس پوشيده نبود . ويرژيل « 1 » از آن به عنوان « خشخاش خوابآور » ياد مىكند . در اين موقع ، تأثير و نيروى اين دارو شهرت يافت و از آن به بعد پزشكان آن را با داروهاى عجيب و غريب براى مرضاى دربارى تجويز مىكردند . يكى از تركيبات اين دارو به نام « معجون مهرداد » شهرت فراوانى يافت . نوع ديگر آن مركب از هفتاد قلم داروى مختلف بود . به تركيب ديگرى از آن گوشت يك نوع مار به نام ( تيروس ) اضافه كرده بودند . اين داروها را « تيرياكا » يا « ترياق » مىناميدند و بسيار عجيب است كه اين نام در طى قرون و اعصار همچنين باقى مانده و امروز اين دارو را در ايران به همين نام يعنى « ترياك » مىخوانند و معتادان به آن را « ترياكى » مىگويند . مورخان از « تيرياكا » ( ترياق ) و هديه كردن آن به پادشاهان و متنفذين سخن مىگويند . در تاريخ ضبط است كه اسقف بزرگ اورشليم مقدارى از آن را به آلفرد « 2 » بزرگ پيشكش كرد . در زمان سلطنت شاه عباس ، ترياك در ايران دشمنان و مخالفانى پيدا كرد . چون در تاريخ به اين موضوع برمىخوريم كه دارو فروش دربار ملكهء اليزابت « 3 » بر ضد ورود بلامانع دارويى كه به قول او نوع تقلبى و زيانآور معجون مهرداد ترياكل « 4 » است اعتراض كرد . هيچ كس به طور يقين از تاريخ كشت اين محصول در ايران مطلع نيست . ولى اغلب شعراى قديم ايران در تحسين يا تقبيح اين دارو اشعارى سرودهاند . حافظ با لحنى مخلوط از مزاح و مسخره مىگويد : اگر ترياك جسم تو را ضعيف و نحيف مىكند غم مخور * چه بعد از مرگ سهم كمترى نصيب مار و مور مىشود . « 5 » در اواخر قرن هفدهم اين دارو را به عنوان دارويى كه داراى خواص مختلفى است مىشناختند . هنگامى كه سياحى بنام كمپلر « 6 » در ايران بود كشت آن را تعريف و توصيف كرد و دربارهء آلتى كه داراى پنج تيغ است و به وسيلهء آن شيرهء خشخاش را به دست مىآورند سخن راند . وى مىگويد : « ترياكى كه اگر اروپاييان زيادتر از يك گندم آن را بخورند به طور شرمآورى مىميرند به قدرى مورد استفاده ايرانيان است كه مىتوانند
--> ( 1 ) . Virgil شاعر رومى ( 19 - 70 ق . م . ) سرايندهء منظومهء انهئيد ( Aeneid ) . - م . ( 2 ) . Alfred پادشاه انگلستان ( 871 - 901 ميلادى ) . - م . ( 3 ) . Elizabeth ملكهء معروف انگلستان ( 1533 - 1603 م ) . - م . ( 4 ) . Threacle ( 5 ) . اين مضمون از حافظ نيست . - م . ( 6 ) . Kaampler