فردريك چارلز ريچاردز ( مترجم : مهين دخت بزرگمهر )
240
سفرنامه فرد ريچاردز ( فارسى )
تصور به شخص دست مىدهد كه اينها از يك پردهء نقاشى ايرانى قدم بيرون گذاشتهاند . شترها با يراقها و زينتهاى ايرانى و بينيهاى سوراخ شده به اين مراسم مذهبى مىنگرند . اين حيوانات با خرجينهاى حاشيه و منگولهدار و مهره و زنگوله تزيين شدهاند و سرهاى آنها نيز با منگوله مخصوص زينت يافته است . پيشاپيش آنها موكبى از اسبان در حركتند كه سواران آنها را فرزندان پيغمبر با عمامههاى سبز تشكيل مىدهند . اينها چترها و پرچمهاى سبز در دست دارند . در يك لحظه ، نمايشى كه تقريبا داراى يك نوع جلال و شكوه برهنه است در نظر مجسم مىشود . كوچهها با ديوارهاى گلى و لغزان و تماشاچيان مهربان و غمخوار و آماده براى گريستن با اين مراسم تناسب فراوان دارد . به طورى كه همين منظره ، كه در يك خيابان نوساز نمايش غير منتظرهاى به نظر مىآيد ، در محيط خود تقريبا عظمت و شكوه خاص دارد . اين دوران عزادارى براى شهداى دين به هيچ وجه منحصر به شهر يزد نيست ؛ بلكه در كليهء دهات و شهرهاى ايران مراسمى نظير آن انجام مىگيرد . در شهرهايى نظير تهران و تبريز ، كه تجدد بيشتر در آنها رخنه كرده و بيش از ساير شهرهاى اين كشور از آداب و سنن مغرب زمين پيروى مىكنند ، با سياست تمام مىكوشند تا اندكى از اين احساسات را فرو كاهند ، كه هر سال به مناسبت شهادت امام حسين بروز داده مىشود ، و آن را مهار كنند . در اصفهان كه دومين يا سومين شهر بزرگ ايران محسوب مىشود شروع شده است به اينكه مراسم مزبور در بعضى از محلها و نواحى بخصوصى انجام بگيرد . با اينهمه ، شرح مجملى كه هم اكنون از مراسم دهمين روز محرم بيان شد شرح مراسمى بود كه سال گذشته در شهر مزبور انجام گرفت . منع كردن كاردينالها از شركت در يكى از مراسم وابسته به پاپ در كليساى پترس قديس ( سن پير ) رم سهلتر است تا موقوف ساختن اين مراسم . ممكن است مردم مغرب زمين با توجه فراوان به اين صحنههاى غير عادى بنگرند ولى درعينحال از آن فاصله مىگيرند . چون در طى چند سال اخير است كه اتباع انگلستان هنگام برگزارى مراسم ماه محرم آزادانه در كوچه و خيابان آمد و رفت مىكنند ، در حالى كه قبل از اين كنسول انگلستان از آنها تقاضا مىكرد كه در اين ايام در خانهها و باغهاى خود بمانند . هفت سال قبل بود كه كنسول امريكا در تهران ، پايتخت ايران ، توسط گروهى از مردم مورد حمله قرار گرفت و با وضعى بيرحمانه به قتل رسيد . « 1 »
--> ( 1 ) . اشاره به واقعهء سقاخانه و قتل ماژور ايمبرى است كه در تهران به تحريك دولت انگلستان صورت گرفت .