سلطان محمد ميرزا قاجار
52
سفرنامه سيف الدوله ( معروف به سفرنامه مكه ) ( فارسى )
ماهيگيرى همين رود كر ، سالى زياده از يك ميليون « 18 » منات كه هرمناتى چهار قران و پنج شاهى پول ايران است « 19 » ، در هرسالى و اصل خزانهء دولت روس مىشود . ساليان آبادى خود ساليان نزديك به پنج هزار خانوار است ولى متفرقه ؛ در دو سمت رود يكجا جمع نيست . بازار [ و ] حمام دارد . اطراف آبادى خود ساليان آب است [ و ] آبش گوارا . از يك سمت ، راه [ به ] خشكى دارد . اخلاق مردم مردمش مسلم ولى با روسيه محشور [ و ] اكثر زبان روس مىدانند . زنها پرده نمىكنند . « 20 » بچهها بسيار ضايع [ اند ] . ميخانههاى زياد در كار است . مرتكب همه قسم معاصى هستند . اسمى از اسلام مذكور است بلارسم . صورتهاى خوب دارند . زبان خودشان تركى است . مأمورين روس بعضى جاها [ 21 ب ] بهجهت ضرورت خود و بيوتات دولتى ساختهاند . جاى بدى نيست . هوايش با رطوبت ، در زمستان و بهار گلش بسيار است . در اين رودخانه ماهى سفيد هم صيد مىكنند . چند روزى بهجهت تفرّج و تماشا توقف كرديم ، روز شنبهء غرّهء شوال المكرم حركت نموديم . قره چاله از ساليان الى قره چاله پانزده ورست [ است ] . اوّل منزل ، از رودخانهء كر عبور بايد كرد . همهء راه هموار ، سمت راست را [ ه ] بعضى دره ماهور [ و ] طرف چپ قدرى دور از راه ، بعضى دهات و مزارع دارد . آبادى خود قره چاله منحصر به همان
--> ( 18 ) . اصل : مليان . ( 19 ) . منات و امپريال از پولهاى رايج روسيه بود . ( ن . ك . افزودهها ) . ( 20 ) . يعنى حجاب را رعايت نمىكنند .