سلطان محمد ميرزا قاجار
50
سفرنامه سيف الدوله ( معروف به سفرنامه مكه ) ( فارسى )
دارند . كنار راهها را در بعضى جاها درخت بيد كاشتهاند . آبادى قزل آقاج اول آبادى قزل آقاج رودخانهء بزرگى است كه آبش بهطرف دريا مىرود . پل چوبى بسيار بزرگ خيلى محكمى بهجهت عبور بر روى آن ساختهاند . سكنهء اين آبادى همه از [ ا ] هل نمسهاند . جمعيت زيادى دارد . اكثر يهودند . زراعت بسيارى دارند . خانهها همه از چوب ساخته شده است ، به طورهاى خوب . « 12 » از دريا قدرى دور است . اين شش فرسخ راه را عراده به دو ساعت و نيم مىآيد . كنار راه همهجا چوبهاى تراشيده [ و ] رنگ كرده برپا كردهاند . به فاصلهء هرورست ، چوبى است ؛ بر سر آن چوبها ، حساب راه و عدد ورستها را به خط روسى نوشتهاند . پستخانههاى ميان راه از قزل آقاج الى ساليان سه پستخانه است موسوم به [ 20 آ ] ككتپه « 13 » ، جيرانبار [ و ] خود ساليان . تمام راه تا ساليان نود ورست است . از قزل آقاج تا ساليان از قزل آقاج الى ساليان ، طرفين راه بهطورى آبادى است كه مىتوان گفت آبادى متصل بههم است . سكنهء آنها مسلم ، نصارا ، يهود [ و ] از اهل نمسه [ اند ] . چند رود بزرگ از راه گذشته بهطرف دريا مىرود . بعضى نهرهاى كوچك هم هست . بر روى همهء آنها پلهاى چوبى اعلى بستهاند . از يك فرسخى قزل آقاج ، دريا بهسمت شرقى راه افتاده از آباديهاى راه دور مىشود . جنگل در سمت مغرب در دامنهء كوه واقع شده ، متدرجا كم مىشود . مقابل ككتپه ، جنگلهاى صحرايى به كلى تمام مىشود ، ولى در كوهستانش جنگل هست . مقابل ككتپه به قدر دو
--> ( 12 ) . يعنى به شكل و وضع خوب و مرتب . ( 13 ) . كك Kok به تركى يعنى چاق . ككتپه - تپهء چاق و بزرگ .