سلطان محمد ميرزا قاجار
352
سفرنامه سيف الدوله ( معروف به سفرنامه مكه ) ( فارسى )
كاشان وضع آب و سردابها و امّا تفصيل آبادى و حالت مردم كاشان : ولايت كاشان ولايتى است كوچك و آباد ، سردسير و گرمسير دارد . خود آبادى شهر در گرمسير واقع است . طرف جنوبش كوه و سنگلاخ ، سمت شمالش بيابان و كوير [ است ] . دهات و مزارع خوب دارد . آبش از قنات [ و ] دو بند از قديم در دامنهء اين كوه بسته شده است : يكى بر رودخانهء قهرود « 1 » و ديگرى بر رود قمصر ، كه در زمستان آب در اين دو بند جمع شده ، تابستان به شهر كاشان مىآيد . شهرش خيلى آباد است . سكنهء آن مسلم و يهود [ ند ] . خانههاى خوب دارند . سردابهاى اين شهر به خوبى مشهور است . خاك زمينش سخت است . بعضى سردابها را از خود زمين مىكنند و طاق آنها را از آجر و گچ مىزنند . [ 233 آ ] بادگيرهاى خوب مىسازند . هواى سردابهاشان بسيار سرد مىشود . اگر اين سردابها نباشد ، تابستان در اين شهر نمىتوان زيست كرد . روزهاى تابستان اين ولايت بلاشبهه از عراق عرب گرمتر است . آبانبارهاى خوب دارند .
--> ( 1 ) . قهرود ، كهرود ، كوهرود - دهستانى از بخش قمصر شهرستان كاشان ، 12 كيلومترى جوب غربى قمصر . ( فرهنگ معين ، اعلام ) .