سلطان محمد ميرزا قاجار
319
سفرنامه سيف الدوله ( معروف به سفرنامه مكه ) ( فارسى )
عالى خوبى است . مسجد گوهرشاد سمت روبهرو ، مسجد بسيار عالى خوبى است از آجر و سنگ و كاشى موسوم به مسجد گوهرشاد . ايوان مرتفع [ و ] طاق و گنبد بسيار خوبى دارد . دو مناره در دو طرف ايوان واقع است . واقعى از اين زن مردانه بنايى مانده است . از مساجد بسيار خوب ايران است . سمت زير پاى مبارك ، صحن بزرگى است . حجرات اطراف دو مرتبه [ است ] . چهار ايوان و سردر بزرگ مرتفع عالى دارد . از بناهاى خاقان مرحوم [ است ] . « 11 » واقعى عالى بنايى است . [ 209 ب ] قدرى ناتمامى داشت ، ميرزا فضل الله نورى در هنگامى كه متولى باشى بود تمام كرد . از مال موقوفات حضرت ، ايوان بزرگ سمت حرم را طلا كردند . هم ميرزا فضل الله عمارت دار التوليه و بازارچه بهجهت آستانهء مقدسه ساخته است . هردو خوب است . مدرسهء پريزاد مدرسهء خوبى است در سمت بالاى سر ، متصل به حرم ، درش از بازار گشوده مىشود موسوم به مدرسهء پريزاد . « 12 » [ واو ] زنى بوده است از بستگان گوهرشاد ؛ او ساخته است . مدرسهء بسيار خوبى است . بيوتات و متعلقات حرم ابنيهء عاليهء اين شهر جميعا از بيوتات و متعلقات حضرت است . بعضى برپاست [ و ] پاره [ اى ] خراب . اگر خواهم شرح او را نگارم ، اين رساله به طول انجامد . كرورها از طرف سلاطين و اكابر صرف اين آستانهء مقدسه شده است .
--> ( 11 ) . « صحن سوم را ( صحن نو ) كه از سمت شرقى متصل به عمارات است ، فتحعلى شاه در قرن نوزدهم بنا كرده است » . ( تذكرهء جغرافياى تاريخى ايران ، ص 136 ) . ( 12 ) . شيندلر در سفرنامهء خراسان مىنويسد كه « مشهد چهارده مدرسه دارد » . ( سه سفرنامه ، ص 202 ) . اما نام مدرسهء پريزاد را نياورده است . در مطلع الشمس نيز نام مدارس مشهد ذكر شده است .