نهر مشهد نهر آبى كه از خيابان بالا آمده از صحن مقدس به خيابان پايين رفته ، از شهر بيرون مىرود . اصل اين نهر را امير عليشير از كوه جدا كرده ، به‌جهت آستانهء مقدسه آورد ؛ ناتمام ماند . شاه عباس به اتمام رسانيد . شاه عباس صفوى خيابانى از ابتداى شهر از سمت مغرب الى انتهاى شهر به‌طرف مشرق به خط مستقيم ساخته است . صحن مبارك را در [ 208 ب ] وسط اين خيابان قرار داده است . از وسط خيابان نهر آبى جارى است . دو طرف نهر را از سنگهاى تراشيدهء بزرگ ساخته‌اند و هردو سمت نهر درختهاى چنار بوده است . همهء خيابان از دو سمت طاق‌نماها بوده است . عمارات در هردو خيابان مدرسه‌ها و مساجد و كاروانسراهاى بسيار عالى ساخته بوده‌اند . حال همان خود خيابانها باقى است و بعضى از سنگهاى كنار نهرها و پاره [ اى ] از درختهاى چنار باقى است . عجب بناى ملوكانه [ اى ] بوده است . پاره [ اى ] از مدارس و مساجد و كاروانسراها هم برجاست . مرحوم سپهسالار در اين سال كه به حكومت خراسان مأمور شد ، هردو خيابان را از در صحن تا به حدى كه بست قرار داده‌اند ، خراب كرده ، از دو سمت طاقها از آجر زد و ارسيها نصب كرد . خيلى باصفا شد . عمرش كفايت نكرد ؛ به رحمت خدا رفت . خيابان پايين ناتمام ماند . مرحوم ميرزا جعفر خان در عهد توليت خودش [ 209 آ ] در خيابان بالا ، دار الشفاى خوبى ساخته است . در صحن شاه عباس از بناهاى عهد صفويه ، مدرسهء بسيار عالى بزرگ خوبى است موسوم به مدرسهء ميرزا جعفر ؛ قدرى خراب است . « 9 » سمت پشت سر ، ايوان بزرگى است موسوم به دار الحفاظ . مرحوم سپهسالار آيينه كردند و در او مدفون شدند . پهلوى همان دار الحفاظ گنبد هشتى است بزرگ موسوم به گنبد الله ورديخان « 10 » [ كه ] در عهد صفويه ساخته شده است . بسيار بناى

--> ( 9 ) . ظهير الدوله در حكومت خود مدرسهء ميرزا جعفر را تعمير خوبى كرد [ و ] موقوفاتى قرار داد . حال آباد است . ( حاشيهء متن ) . ( 10 ) . اصل : دبرديخان .