سلطان محمد ميرزا قاجار
279
سفرنامه سيف الدوله ( معروف به سفرنامه مكه ) ( فارسى )
كنه و شبگز در اين ده بسيار است . زره از ببوك آباد الى زره شش ساعت [ و ] همهء راه هموار [ است ] . طرفين راه همهجا محل زراعت ، آبهاى جارى ، دهات معتبر [ و ] باغات خوب هست . در وسط راه رودخانهء بزرگى است كه در بهار آبش خيلى زياد شود . پل سنگى بر روى او ساختهاند . خود زره بسيار ده كثيف پوچى است . « 3 » در دره ماهور واقع است . آب و زراعت كمى دارد . چاپارخانه در خارج ده هست . معدن شبگز و كنه خانههاى اين ده است . مردمش ترك [ اند ] . نوبران از زره الى نوبران « 4 » ده ساعت ، سه ساعت از اول منزل جلگه و دامنهء هموارى است . بعد از آن همهء راه درهاى است و گردنه [ اى ] دارد موسوم به گردنهء دخان ، سخت نيست . همهجاى راه بعضى آب و محل زراعت دارد . آخر راه به رودخانهء موسوم به مزدغانچاى « 5 » مىرسد . تا كنار اين رودخانه خاك همدان است . از [ 180 ب ] رودخانه كه گذشت ولايت ساوه است . « 6 » آبادى نوبران بر بلندى تلى واقع است . ده آبادى است . سكنهء آن ترك [ و ] از طايفهء خلج [ اند ] . زراعت و باغات زيادى دارند . بادام ، انگور و گردوى اين ده
--> ( 3 ) . « سمت چپ جاده زهابى مثل زايندهرود است . قريهء زره كه منزل قافله و كاروان است ، سر راه بود . ده معتبرى بود » . ( سفرنامهء عتبات ، ص 39 ) . ( 4 ) . قصبهء مركزى بخش مزدقانچاى ، شهرستان ساوه ، استان مركزى . در 60 كيلومترى باختر ساوه ، كنار راه ساوه به همدان واقع است . ( فرهنگ معين ، اعلام ) . ( 5 ) . در حال حاضر مزدقان . قصبهاى جزء بخش نوبران شهرستان ساوه . ( فرهنگ معين ، اعلام ) . در سفرنامهء عتبات مزلقانچاى آمده است : « مزلقانچاى هم در سمت چپ جاده است كه در ميان دره جارى است » . ( سفرنامهء عتبات ، ص 35 ) . ( 6 ) . « امروز بايد به نوبران برويم كه آخر خاك ساوه و ابتداى خاك همدان است . اما نوبران از قلمرو ساوه است » . ( همان كتاب ، ص 35 ) .