غار نهاوند در نزديكى نهاوند ازجمله چيزهاى غريب در دامنهء كوه شكافى است « 30 » [ و ] در آن شكاف مغاره‌اى است كه سر و بن او معلوم نيست . مثل آب‌انبارى درياچه‌اى است پر از آب ، گاهى از جهت هوا موج مىزند و صدايى مثل اينكه [ 176 آ ] اين آب جريان دارد ، مىكند ولى معلوم نيست از كجا آمده به چه جا مىرود . بر پوست گردو چراغ گذارده در آن آب مىاندازند . اگر هوا گذارد چراغ را به حالت روشنايى بماند ، بسيار دور مىرود و آخر آن مغاره معلوم نيست . « 31 » بر رويهمرفته نهاوند بسيار ولايت جمع باصفاى خوبى است . بروجرد از ملاير الى بروجرد شش ساعت ، اول راه به قدر دو ساعت جلگه ، بعد از آن درّه و كوهستان ، بعضى جاها آباد و محل زراعت است . در ثلث آخر راه دهى است موسوم به دره كرك « 32 » كه هندوانهء آنجا در عراق عجم مشهور است . آبادى بروجرد در دامنهء هموارى واقع است . شهر خوبى است . قلعه دارد . بازارها و حمامها [ و ] كاروانسراهاى خوب دارد . عماراتشان بد نيست . هوايش سرد [ و ] مردمش از طوايف الوار [ ند ] . آن‌قدرها باغات باصفا و تكاياى خوب در اطراف اين شهر هست كه چشم [ 176 ب ] از سير آنها باز ماند . مسجد شاه مساجد و مدارس متعدد دارد . بهتر از جميع مساجد آنجا ، مسجد شاه است كه خاقان مرحوم ساخته‌اند . مسجد بسيار خوبى است . عمارات حكومتى آنجا كه از بناهاى حسام السلطنه پسر خاقان مرحوم است ، بسيار عمارات عالى خوبى بوده

--> ( 30 ) . « اين كوهها را كرم كوه مىگويند » . ( سفرنامهء عتبات ، ص 187 ) . ( 31 ) . « و نيز گفتند درين كوه غارى است وسيع و طولانى كه مكرر با چراغها به آن داخل شده و مسافتى طى كردند ، پايان آن ديده نشد . . . » . ( همان كتاب ، ص 187 ) . ( 32 ) . در سفرنامهء عتبات نام اين دره به صورت دره كركر آمده است : « از دولت آباد به سامان كه انتهاى ملاير و از آنجا به دره كركر و از آنجا بروجرد مىرود » . ( همان كتاب ، ص 188 ) .