است . حال اكثر از آنها خراب است . باغ شاه در خارج شهر مرحوم حسام السلّطنه باغ بسيار بزرگى موسوم به باغ شاه ساخته‌اند . در وسط باغ عمارت مرتفع بسيار خوبى [ با ] حوضهاى بزرگ ، خيابانها [ و ] گلستانها [ دارد ] . واقعى باغى به اين صفا كمتر ديده شده بود . حال گويا خراب است . در اين شهر رسم نيست اطراف باغات را ديوار بكشند ، در عوض ديوار نهرى مىكنند . دو سمت نهر را درختهاى بسيار درهم با درختهاى گل سرخ و نسترن مىكارند . داخل شدن سواى از درى كه دارد ممكن نيست . ولى از نبودن ديوار همهء باغات [ 177 آ ] به تمام تجلّى به‌نظر بيننده جلوه كند . اطراف اين شهر در فصل بهار قطعه [ اى ] از قطعات بهشت است . آن‌قدر بلبل در اين باغات هست كه از بانگ « 33 » نواى آنها انقلاب در حالت شنونده ، به‌هم رسد . همه قسم فواكه بسيار است خاصه انگور . محصولات ديمى و آبى [ و ] برنجكارى زياد دارند . اهلش در عمل چيت‌سازى استادند . چيت و قلمكار اين ولايت به همه ولايات ايران و خارج ايران مىرود . مردمش از طوايف الوار [ ند ] . خوش‌رو ، خوش‌مو ، شيرين زبان ، به دل نزديك ، مهربان [ و ] عيّاش [ اند ] . بر روى هم رفته ولايت جامع خوبى است . سلطان آباد از ملاير الى سلطان آباد عراق « 34 » سه منزل ، همه‌جا دهات آباد و مزارع بسيار است . بعضى از راه دامنه [ است ] . خود سلطان آباد در اراضى ولايت كزّاز « 35 » در جلگه [ اى ] كه يك سمت او كوير و نمكزار است ، واقع است . بناى اين شهر از

--> ( 33 ) . اصل : بنگ . ( 34 ) . در شهريور 1314 ه . ش . به موجب تصويبنامهء هيئت وزيران نام عراق ( سلطان آباد ) به اراك تبديل گرديد . ( فرهنگ معين ، اعلام ) . ( 35 ) . كزاز Kazzaz : يكى از دهستانهاى بخش آستانه ، شهرستان اراك . ( فرهنگ معين ، اعلام ) .