سلطان محمد ميرزا قاجار
264
سفرنامه سيف الدوله ( معروف به سفرنامه مكه ) ( فارسى )
فيل و شتر مشغول شكارند و بعضى را در زير پاى فيل انداخته ، بر روى آنها فيل مىرانند . صفحهء روبروى او زن و مرد زيادى با اسباب ساز و طرب بر گميها و طرادهها سوارند [ و ] در ميان آب مشغول شكار ماهى و خوكاند . مرد و زن درهم [ اند ] . همهء اين تصاوير را درست و استادانه كشيدهاند . بعضى را ضايع كردهاند . « 8 » در بيرون طاق باز صفحهء ديگرى است . هم صورت شاپور « 9 » است با پادشاهى ديگر بر روى كشته ايستاده ، هردو دست در حلقه كردهاند . يك تصوير ناتمام مجسم هم در كنار چشمه افتاده بود . بعضى سرستون و علامت سنگهاى ديگر هم هست [ 169 ب ] . احتمال مىرود كه بناى ساختن عمارت بزرگى داشتهاند ناتمام مانده است ؛ يا اينكه چيزى بوده ، خراب شده است . در اين اوقات عماد الدّوله اين مكان مهجور را احياء كرده است . حوض بسيار بزرگى كه صد ذرع در صد ذرع بزرگى حوض است در جلو همين طاق ساختهاند كه آب چشمه در او جمع شود . باغ بسيار وسيعى ساخته شده است در نهايت صفا . پهلوى طاق هم عمارتى بهجهت نشيمن روى به حوض و باغ از آجر ساختهاند . انصافا جاى بسيار خوبى است . در همين طاق وسطام ده معتبرى است . زراعت زياد دارند . خيار اين زمين بسيار خوب مىشود . مردم شهر در فصل خيار به تفرج طاق وسطام مىآيند . شرح سفر قبلى نويسنده به كرمانشاه ولايت كرمانشاه از ولايات خوب ايران است . در اول اين كتاب اظهار شد كه
--> ( 8 ) . ويليامز جكسن ضمن شرح اين نقش مىنويسد : « ولى در اينجا باز متعصبان ، هنرشكنى خود را نشان داده و زيبايى و گيرايى مجسمه را با شكستن سر و پاى اسب خراب كردهاند » . ( همان كتاب ، ص 257 ) . ( 9 ) . تقريرات سيف الدوله بسيار مختصر و تا حدودى نيز غير دقيق است . مثلا تمام اشخاص تصاوير منقوش را شاهپور يا شاهپور ذو الاكتاف دانسته است ، ظاهرا او به شاهپور خيلى علاقهمند بوده است . قضاوت در مورد هويت اشخاص نقشها فقط مشروط به نوشتههايى است كه بعضى از اين كتيبهها دارند . جهت آگاهى دقيق و مبسوط از اين آثار به سفرنامهء جكسن صفحات 247 تا 265 مراجعه شود .