سلطان محمد ميرزا قاجار
196
سفرنامه سيف الدوله ( معروف به سفرنامه مكه ) ( فارسى )
هفت ساعت رانديم تا به جزيره كه حاكمنشين اين ولايت كرد است ، رسيديم . حركت به سوى جزيره همهء اين راه تا دو ساعتى جزيره ، كوهستان سخت و جنگل است . در سختيهاى كوه ، همهجا دهات آباد كردنشين و محل زراعت است . كبك بسيارى دارد . دو ساعتى جزيره يك سمت شط ، قدرى زمين وسعت بههم مىرساند . سمت ديگر در دامنهء كوه ده بسيار باصفاى معتبر آباد پرباغى است . سكنهء آن كردند . انجير و انار بسيار خوبى دارد كه انار از اينجا به ديار بكر مىبرند . اين قسم انار در جاهاى ديگر نديدهام . انارش پردرشت نيست . حد وسط ، پوست نازك ، ملس و بىدانه ، بسيار خوشمزه [ و ] قدرى كمآب است . علت [ 121 ب ] كمآبى انارش اين است كه باغاتش ديم است . جزيره خود جزيره « 11 » در قديم از شهرهاى بسيار معتبر دنيا بوده است . حال قصبهاى است . از بناهاى قديم آنجا هيچ باقى نيست ، مگر چند مسجد و مناره . بعضى علامات از عمارات سنگى و قلعهاى كه از سنگ داشته است ، باقى است . « 12 » ايام بهار اطراف اين ولايت را آب مىگيرد . در فصل كمآبى ، شط از طرف شمال و مغرب آن مىگذرد . دلات آبادى دلات در جلگهاى است . دو سمت آن كوه است . بازار مختصر بدى دارد . كوهى در سمت جنوب شهر واقع است موسوم به كوه جودى . خود آنها مىگويند جودى معروف همين كوه است . بهارش بسيار سبز و باصفاست [ و ]
--> ( 11 ) . « اعراب بلاد بين النهرين عليا را جزيره مىناميدند ، زيرا آبهاى دجله و فرات عليا جلگههاى آنجا را در بر مىگرفت » . ( سرزمينهاى خلافت شرقى ، ص 93 ) . ( 12 ) . جزيره : « اين شهر در ساحل راست دجله قرار گرفته است . و ويرانههايى كه از شهر قديمى در آنجا باقى مانده ، مانند لانههاى كلاغ در روى صخرهها قرار دارد » . ( سفارت كنت دوسرسى ، ص 278 ) .