سلطان محمد ميرزا قاجار
137
سفرنامه سيف الدوله ( معروف به سفرنامه مكه ) ( فارسى )
[ 80 آ ] درّه ديوارى است [ كه ] مىگويند از باقىماندههاى ديوارى است كه زبيده در راه مكه كشيده بوده است . مابقى راه صحراست و اطرافش كوه . درخت گز و مغيلان و بعضى درختهاى خار بزرگ در اين راه بسيار است . علف اين بيابان سناى مكّى « 6 » است . گل سنا زرد است ، نزديك به گل لوبيا ، خيلى خوشگل . خود خويلص جاى بدى نيست . سكنه و آبادى دارد . باغات و نخلستانى دارد . مركبات هم دارند . ليموى آبش زياد است . هندوانه و گرمك خوبى دارند . زراعت مختصرى مىكنند . آبش شيرين است . از توابع مكه [ است ] . اهلش عرب ، همه دزد و قطاع الطريق [ اند ] . كظيمه از خويلص الى كظيمه « 7 » ده ساعت ، وسط هموار و رمل [ است ] . دو سمت كوهستان ، درخت گز و مغيلان بسيار است . خود كظيمه سه چاه است ، آبش مايل به شورى . « 8 » بعضى از اعراب در آنجا ساكناند . اطرافش پاره [ اى ] نخيلات دارد . هندوانه و گرمكى هم [ 80 ب ] مىكارند . رابغ از كظيمه الى رابغ چهارده ساعت [ و ] همهء راه هموار و ريگزار ، سمت چپ راه دريا و طرف راست بعد از بيابانى وسيع ، كوهستانى [ است ] . خود رابغ بندر مشهورى است از بنادر درياى قرمز . سكنه و آبادى بسيار بدى دارد . عماراتشان از گل ، آبش از چاه ، نخلستان و باغات مختصرى دارند . از مركبات ليموى آب
--> - نايب الصدر شيرازى ، ص ص 210 و 266 ) . ( 6 ) . سنا Sana - نوعى گياه . ( ن . ك . افزودهها ) . ( 7 ) . محتملا همان محلى است كه در سفرنامهء فراهانى ، به صورت قضيمه ضبط شده است . ( سفرنامهء فراهانى ، ص 216 ) . ( 8 ) . « و قضيمه دو چاه آب است و آب چاهها فى الجمله شور و بدمزه است » . ( همان كتاب ، ص 216 ) .