سلطان محمد ميرزا قاجار
117
سفرنامه سيف الدوله ( معروف به سفرنامه مكه ) ( فارسى )
قلعهء خوبى است كه در او بيوتات حكومتى است و عسكر جا دارند . عمارات محمد على پاشا و اولادش به رسم فرنگى است و بسيار خوب . ميدان ازبكيه ميدانى است موسوم به ازبكيّه [ كه ] در واقع باغ و محلهء بزرگى است از بناهاى محمد على پاشا ، [ و آن ] پارچه زمينى است بسيار وسيع [ كه ] اقسام درختها در او كاشته شده است . بهطورهاى خوب خيابانهاى متعدد مختلف دارد . [ 67 ب ] آب اين زمين از رود نيل با تلمبهء آتشى مىآيد . اطراف باغ عمارات عالى و خانهها [ يى ] است از مردم به رسم فرنگى و اسلامبول . در ميان اين درختها ، مغازهها و لكانتهها و ميخانهها و قهوهخانهها و حوضهاى آب مختلف متعدد متفرق ، به وصفهاى خوش ساخته شده است . محل تفرّج و تعيش مردم مصر اينجاست . از سه ساعت به غروب مانده ، انواع مردم از مرد و زن ، پياده [ و ] سواره با كالسكه به اين ازبكيّه براى عشرت مىآيند [ و ] تا نصف شب در زير هردرختى هركس مشغول كارى است . چراغهاى زياد روشن مىشود [ و ] در دو مكان از يك ساعت قبل از مغرب تا نصف شب دفعهبهدفعه موزيك و ساز مىزنند . از ازبكيه [ كه ] بيرون مىروى ، كوچهاى است بسيار عريض كه تازه فرنگيها در دو سمت اين كوچه ، عمارات عالى ساخته و مىسازند . سكنهء مصر سكنهء اين شهر عرب و ترك [ 68 آ ] [ اند ] . نصارا و يهود [ و ] فرنگى هم بسيار هستند . اكثر مردم مصر متموّل [ و ] تجّار معتبر دارد . كارخانهها خارج اين شهر عمارات و باغات و كارخانههاى شكرسازى ، قند و نباتريزى ، چلوارىبافى ، ماهوتسازى [ و ] ريسمانريسى بسيار دارد . محمد على پاشا مردم مصر را زياد خوب تربيت كرده است . به هيچ وجه محتاج به خارج نيستند . هرصنف مردم از خود دارند .